Асосий мавзулар
2 апрел 2017

2 апрел – “Алаш-ўрда” кремлдан мухторият талаб қилган эди

1918 йилнинг 2 апрелида Туркистондаги қозоқ миллий озодлик ҳаракати бўлган “Алаш-ўрда” партияси раҳбарлари ўша даврда СССР раҳбарлари бўлган Владимир Ленин ва Иосиф Сталин билан тўғридан тўғридан тўғри телеграф алоқасига чиқиб хозирги Россиянинг бир қисми ва Қозоғистон ҳудудидаги Алаш-Ўрда давлати учун мухторият талабини қўйиишди.

Қозоғистоннинг Семипалатинск (хозир Семей) шаҳрида қароргох қурган “Алаш-ўрда” партияси етакчиси Алихан Букейханов телеграф ускунасини тиқиллаëтган алоқачига қарата “Биз Алаш–ўрда учун автономия истаймиз” дейди.

Гап Россия таркибидаги чекланган мухторият ҳақида борган бўлса ҳам бу таклиф большевикларни чўчитган.

Eltuz.com мухбири гаплашган тарихчиларга кўра, кремль Алаш–ўрда лидерларининг мухторият билан чегараланиб колмасдан навбатдаги қадам сифатида тўла мустақиллик талаб қилишидан ҳабардор бўлган.

Ленин ва Сталин бошчилигидаги иқтидор ҳам Чор манфаатларини қайта тиклаш учун уруш олиб бораëтган Колчак ҳам Алаш-Ўрданининг мустақил бўлишини истамагани боис бу ҳаракат устига чизиқ тортилди.

Аввалига ҳаракат ичига “Уч жуз” партияси фаолларидан иборат болшевикпараст унсурлар киритилди.

Алаш-Ўрадани ичдан емириш учун “Николай Степнов” номи билан танилган ленинчи большевик Алибий Жангелдин сафарбар қилинади.

Тарихий ҳужжатларга кўра, 1918 йилнинг январида Алибий Жангелдин Тўрғай вилоятида большевик ташкилотини қуриб Алаш-ўрдани йўқ қилиш масаласида Сталинга ваъда берган.

Пировардида совет комиссарига айланган Жангелдин 1918 йилдан то 1920 йилгача Алаш-ўрдага қарши қуролли фитна ва тажувузлар уюштиргани айтилади.

1918 йилнинг март ойида “Сары Арка” газетаси Алаш-ўрданинг сиëсий органи бўлган “Қозоқ” газетаси нашр қилинган типография вайрон қилинганлигини ëзади.

1917 йилнинг 5 декабрида Оренбургдаги умумқозоқ қурултойида “Уйғон қозоқ” шиори остида тузилган Алаш-Ўрда давлати 1920 йилнинг 26 августида қизил армия тарафидан тор мор қилинди.

Алаш-ўрданинг етакчиси Алихан Букейханов ҳибсга олинди ва 1937 йилниг 27 сентябрида суд қилиниб “террорчи ташкилотга мансубликда” айбланиб Москвада отиб ўлдирилди.

Алаш-ўрданинг бошқа фаоллари ҳам ўлимга ҳукм қилинди.

Алаш-ўрда фаолиятига қарши курашган Алибий Жангелдин кремль сийловига эришиб Совет Қозоғистонининг илк раҳбарларидан бири бўлди.

Ботир Ражабов
Eltuz.com

Тағин ўқинг
20 июл 2017
1 августда Ўзбекистонда Олий ўқув юртларига кириш учун имтиҳон ўтадиган жойларга бу йил видеокамералар ўрнатилади, абитуриентлардан бармоқ излари олинади. ...
26 октябр 2015
Самарқанднинг Ургут туманидаги мактаблардан бирида эса болаларини Ҳайит намозига олиб бормаслик ҳақида ота-оналардан тилхатлар олинган, талабни бузганлар 15 минимал ...
24 апрел 2017
Сўнгги икки ҳафта давомида ўзбек телевидениесининг бош хабар дастурлари «Давр» ва «Ахборот»да сезиларли ўзгаришни кузатиш мумкин. Телекўрсатувларда гарчи, янги ...
10 декабр 2016
Ҳар йили 10 декабр Инсон ҳуқуқлари куни сифатида нишонланади. Айни шу куни 1948 йил – тарихий аҳамиятга молик ҳужжат ...
Блоглар
21 сентябр 2017
Бўлмади. Кўпчилик зиёлиларнинг кутгани бўлмади. Ўзини 26 йилдан буён мустақил деб биладиган, кўксига уриб бу ...
18 сентябр 2017
Мамлакатимизда ўзгаришлар бошлангандан сўнг матбуотда «нима қилсак мамлакатимиз юксалади» мазмунидаги кўплаб мақолалар чоп этилди, этилмоқда. ...
18 сентябр 2017
Шавкат Мирзиёев Нью-Йоркдаги БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессияси доирасида 19-25 сентябрда ўтадиган олий сиёсий музокараларида маъруза ...