Асосий мавзулар
2 апрел 2017

2 апрел – “Алаш-ўрда” кремлдан мухторият талаб қилган эди

1918 йилнинг 2 апрелида Туркистондаги қозоқ миллий озодлик ҳаракати бўлган “Алаш-ўрда” партияси раҳбарлари ўша даврда СССР раҳбарлари бўлган Владимир Ленин ва Иосиф Сталин билан тўғридан тўғридан тўғри телеграф алоқасига чиқиб хозирги Россиянинг бир қисми ва Қозоғистон ҳудудидаги Алаш-Ўрда давлати учун мухторият талабини қўйиишди.

Қозоғистоннинг Семипалатинск (хозир Семей) шаҳрида қароргох қурган “Алаш-ўрда” партияси етакчиси Алихан Букейханов телеграф ускунасини тиқиллаëтган алоқачига қарата “Биз Алаш–ўрда учун автономия истаймиз” дейди.

Гап Россия таркибидаги чекланган мухторият ҳақида борган бўлса ҳам бу таклиф большевикларни чўчитган.

Eltuz.com мухбири гаплашган тарихчиларга кўра, кремль Алаш–ўрда лидерларининг мухторият билан чегараланиб колмасдан навбатдаги қадам сифатида тўла мустақиллик талаб қилишидан ҳабардор бўлган.

Ленин ва Сталин бошчилигидаги иқтидор ҳам Чор манфаатларини қайта тиклаш учун уруш олиб бораëтган Колчак ҳам Алаш-Ўрданининг мустақил бўлишини истамагани боис бу ҳаракат устига чизиқ тортилди.

Аввалига ҳаракат ичига “Уч жуз” партияси фаолларидан иборат болшевикпараст унсурлар киритилди.

Алаш-Ўрадани ичдан емириш учун “Николай Степнов” номи билан танилган ленинчи большевик Алибий Жангелдин сафарбар қилинади.

Тарихий ҳужжатларга кўра, 1918 йилнинг январида Алибий Жангелдин Тўрғай вилоятида большевик ташкилотини қуриб Алаш-ўрдани йўқ қилиш масаласида Сталинга ваъда берган.

Пировардида совет комиссарига айланган Жангелдин 1918 йилдан то 1920 йилгача Алаш-ўрдага қарши қуролли фитна ва тажувузлар уюштиргани айтилади.

1918 йилнинг март ойида “Сары Арка” газетаси Алаш-ўрданинг сиëсий органи бўлган “Қозоқ” газетаси нашр қилинган типография вайрон қилинганлигини ëзади.

1917 йилнинг 5 декабрида Оренбургдаги умумқозоқ қурултойида “Уйғон қозоқ” шиори остида тузилган Алаш-Ўрда давлати 1920 йилнинг 26 августида қизил армия тарафидан тор мор қилинди.

Алаш-ўрданинг етакчиси Алихан Букейханов ҳибсга олинди ва 1937 йилниг 27 сентябрида суд қилиниб “террорчи ташкилотга мансубликда” айбланиб Москвада отиб ўлдирилди.

Алаш-ўрданинг бошқа фаоллари ҳам ўлимга ҳукм қилинди.

Алаш-ўрда фаолиятига қарши курашган Алибий Жангелдин кремль сийловига эришиб Совет Қозоғистонининг илк раҳбарларидан бири бўлди.

Ботир Ражабов
Eltuz.com

Тағин ўқинг
7 июл 2017
Хива ёдгорликлари 19 май кунги Вазирлар Маҳкамаси қарори билан тағин «реконструкция» қилинадиган бўлди. Қарорга кўра Хива хонининг ëзги «Нуриллабой» ...
16 март 2017
Мирзиёевнинг Каримов хотирасини абадийлаштириш ҳақидаги қарорига бир нечта ўзбек зиёлиларнинг қарши чиқиши ортидан тармоқда уларни бадном қилишга уринишлар бошланди. ...
20 апрел 2016
Хусусан, «XXI аср» газетасининг ёзишича, 2015 йилда Ўзбекистон банк тизимининг жами капитали 2014 йилга нисбатан 23,3 фоиз кўпайиб, 7,7 ...
19 сентябр 2015
Агар чиндан ҳам юртни севсангиз нега юртда бўлаётган адолатсизликларга қарши турмайсиз? Ёки сизнингча ёшу-қарини мажбуран пахта далаларига ҳайдаш адолатданми? ...
Блоглар
16 ноябр 2017
Сал аввалроқ ўзбек матбуотида Меҳнат вазирлиги ва Миграция агентлиги масъуллари Росссияга сафар қилиб, кўплаб учрашувлар ...
13 ноябр 2017
Ўзбекистонлик 1 миллиондан ортиқ меҳнат мигрантлари Санкт-Петербургда ишлаётгани расман тан олинди. Демак, РФнинг Ўзбекистонга масофа ...
10 ноябр 2017
9 ноябрь куни Тошкентга Пуйоль келди, биласиз-а? Карлес Пуйоль «Барселона»нинг собиқ ҳимоячиси. Жамоа тарихидаги энг ...