Асосий мавзулар
2 апрел 2017

2 апрел – “Алаш-ўрда” кремлдан мухторият талаб қилган эди

1918 йилнинг 2 апрелида Туркистондаги қозоқ миллий озодлик ҳаракати бўлган “Алаш-ўрда” партияси раҳбарлари ўша даврда СССР раҳбарлари бўлган Владимир Ленин ва Иосиф Сталин билан тўғридан тўғридан тўғри телеграф алоқасига чиқиб хозирги Россиянинг бир қисми ва Қозоғистон ҳудудидаги Алаш-Ўрда давлати учун мухторият талабини қўйиишди.

Қозоғистоннинг Семипалатинск (хозир Семей) шаҳрида қароргох қурган “Алаш-ўрда” партияси етакчиси Алихан Букейханов телеграф ускунасини тиқиллаëтган алоқачига қарата “Биз Алаш–ўрда учун автономия истаймиз” дейди.

Гап Россия таркибидаги чекланган мухторият ҳақида борган бўлса ҳам бу таклиф большевикларни чўчитган.

Eltuz.com мухбири гаплашган тарихчиларга кўра, кремль Алаш–ўрда лидерларининг мухторият билан чегараланиб колмасдан навбатдаги қадам сифатида тўла мустақиллик талаб қилишидан ҳабардор бўлган.

Ленин ва Сталин бошчилигидаги иқтидор ҳам Чор манфаатларини қайта тиклаш учун уруш олиб бораëтган Колчак ҳам Алаш-Ўрданининг мустақил бўлишини истамагани боис бу ҳаракат устига чизиқ тортилди.

Аввалига ҳаракат ичига “Уч жуз” партияси фаолларидан иборат болшевикпараст унсурлар киритилди.

Алаш-Ўрадани ичдан емириш учун “Николай Степнов” номи билан танилган ленинчи большевик Алибий Жангелдин сафарбар қилинади.

Тарихий ҳужжатларга кўра, 1918 йилнинг январида Алибий Жангелдин Тўрғай вилоятида большевик ташкилотини қуриб Алаш-ўрдани йўқ қилиш масаласида Сталинга ваъда берган.

Пировардида совет комиссарига айланган Жангелдин 1918 йилдан то 1920 йилгача Алаш-ўрдага қарши қуролли фитна ва тажувузлар уюштиргани айтилади.

1918 йилнинг март ойида “Сары Арка” газетаси Алаш-ўрданинг сиëсий органи бўлган “Қозоқ” газетаси нашр қилинган типография вайрон қилинганлигини ëзади.

1917 йилнинг 5 декабрида Оренбургдаги умумқозоқ қурултойида “Уйғон қозоқ” шиори остида тузилган Алаш-Ўрда давлати 1920 йилнинг 26 августида қизил армия тарафидан тор мор қилинди.

Алаш-ўрданинг етакчиси Алихан Букейханов ҳибсга олинди ва 1937 йилниг 27 сентябрида суд қилиниб “террорчи ташкилотга мансубликда” айбланиб Москвада отиб ўлдирилди.

Алаш-ўрданинг бошқа фаоллари ҳам ўлимга ҳукм қилинди.

Алаш-ўрда фаолиятига қарши курашган Алибий Жангелдин кремль сийловига эришиб Совет Қозоғистонининг илк раҳбарларидан бири бўлди.

Ботир Ражабов
Eltuz.com

Тағин ўқинг
10 июн 2016
Мустақилликнинг 25 йиллик тўйи олдидан бошланган ура-ура мақолалар орасидан «Халқ сўзи»да чоп этилган «Тараққиётимизнинг асосий мезони» тўғрисидаги лавҳа ҳам ...
19 феврал 2016
2016 йил февралида овқатланиш маданиятини соғлом турмуш тарзининг муҳим таркибий қисми сифатида шакллантиришга қаратилган «Тўғри овқатланиш дарслари» дастури доирасида ...
19 октябр 2015
Қудрат Бобожон, Eltuz.com Пахтада урушдагидек одамлар ўлимига кўникишган. Шунинг учун 2 октябр куни ўзини пахта даласидаги дарахтга осган лицей ...
7 январ 2018
Eltuz.com Документ рукни остида тарихий ҳужжатларни тақдим этишда давом этади. Қўлимизга тушган 1992 йилга мансуб «Эрк» газетаси парчасида, ўша ...
Блоглар
22 феврал 2018
Ўзбекистон прокуратураси матбуот бўлими ходими 23 феврал куни телефонда «Элтуз» мухбирига Қодировнинг қамоққа олинмаганини, бошқа ...
22 феврал 2018
Дунёда энг узоқ муддат қамоқда бўлган журналист, 64 ёшли Муҳаммад Бекжон 22 февраль куни ўзининг ...
21 феврал 2018
Улуғ шоир Матназар Абдулҳаким туғилганига бу йил 70 йил бўлади. У менинг дунёқарашимни ўзгартирган бир ...