Асосий мавзулар
1 июн 2017

Ўзбекнинг ҳимоясиз болалари…

Бугун – 1 июнь, Халқаро болаларни ҳимоя қилиш куни муносабати билан Ўзбекистондаги барча ОАВларда материаллар эълон қилинади.

Уларда бахтли болалик рамзи ҳисобланган тинч ва муссаффо осмон остида ўйнаб-кулиб яшаётган болажонлар сурати акс этади. Истироҳат боғларида қувнаётган болажонлар шодликлари кўрсатилади.

Реал ҳаётда эса «ўзбеклар болажон» халқ деган кўп такрорланувчи гап, тобора мантиқсиз, ҳақиқатдан анча йироқ аҳамият касб этмоқда. Айни муаммога кўз югуртирамиз.

Бугунги кунда, туғиш сонини камайтириш учун аёллар стрелизациясини амалга ошираётган ўзбек ҳукумати учун болалар боғчаларида ипак қурти боқиш фойдалироқ.

Ўз боласини калтаклагани учун Туркияда қамалган ўзбек аёли, Ўзбекистонда боласини уриб ўлдирган ёки сотишга олиб чиққан ота оналар, болаларининг далаларда ишлатилишига парво ҳам қилмаётган ўзбеклар ҳақидаги хабарлар ташқаридан ҳар кимни шокка солиши мумкин.

Ўзбеклар болажон халқ эмас

rasm568
Умида Ниёзова 2008 йилдан буён ўзбек пахтачилигида болалар эксплуатация қилинишига қарши курашиб келади

Ўзбекистонлик ота оналарнинг ўз фарзандларига нисбатан қилаётган шафқатсиз зулмлари иситмаси бугунги кунда ҳорижий матбуот орқари кўпроқ ошкор бўлмоқда. Бунга Eltuz.com илгари хабар бергани каби, Туркияда ўз боласини ургани учун қамалган аёл, Россияда ўз қизчасини бўғиб ўлдирган она, уни қабристонга индамай кўмиб келган ота воқеасини мисол келтириш мумкин. Булар фақат билганларимиз.

Халқаро ҳуқуқ ҳимоячилари, шунингдек ҳар йили ўзбек болаларининг пахта далаларида қурбон бўлганига оид фактларни эълон қилишган.

Германиядаги Uzbek German Forum ҳуқуқ ҳимояси ташкилоти рахбари Умида Ниёзова 2008 йилдан буён ўзбек пахтачилигида болалар эксплуатациясига қарши курашиб келади.

«Ўзбеклар ўзларини болажон халқмиз дейишни йиғиштиришлари керак» дея ҳисоблайди у.

«Масалан, Швециядаги камбағал одам, Ўзбекистондаги камбағалдан фарқ қилади. Болаларга бўлган муносабатда ҳам шундай. Ўзбек ота-оналар учун, болаларининг жазирама қуёш остида, терга ботиб, пахта даласида ҳукумат учун ишлашлари унчалик даҳшатли ҳол эмасдай туюлади. Бироқ бу манзара ҳақида Норвегияда гапирадиган бўлсак, бу билан норвегларни маданий шокка тушириш мумкин»

Фейсбук фойдаланувчиси Беҳзод Мамадиев ўзбек болаларини баъзан уларнинг ота-оналаридан ҳимоя қилиш керак деган фикрда. «Бизда ота-оналар болаларини хоҳлаганича уради, қулдек ишлатади, Бу нарса фарзандларини ҳам руҳан, ҳам жисмонан майиб қилиб улғайтиради».

Унга жавобан Абдуллоҳ Абдураҳмон Уғли Абдураҳмонов “Ота-онадан ҳимоя бу тентакликку” дея фикр қолдирган

Умида Ниёзова эса аксинча,  бу фикрни ривожлантириб, ўзбек ота-оналари ўз болаларини бувиси ёки холасига қолдириб, ойлаб, йиллаб уларни кўрмасдан тирикчилик қилиш учун кетишлари мумкинлиги ҳақида ёзади. «Ота оналарининг узоқ вақт йўқлигидан фарзандлари руҳий зарба олишлари мумкинлиги ҳақида ўйлашмайди» дейди у.

Болалар орасида ўзини ўлдириш холатлари

Яна бир оғриқли муаммо болалар ва вояга етмаган ёшлар орасида суиқасд ҳолатлари. Бу юзадан Eltuz.com учун расмий статистик маълумотларни қўлга киритишнинг иложи бўлмади

Бироқ қўлга киритган маълумотларимизга кўра, Фарғона вилоятида 2016 йилнинг шу кунигача болалар орасида бир қанча ўзини ўлдириш ҳолатлари содир этилган.

Риштон туманида 3-синф ўқувчиси ўзини ўзи ўлимга маҳкум қилган бўлса, Бағдод туманида 8 ва 6 синф ўқувчилари бўлган қизалоқлар ёшгина нобуд бўлди.

Бешариқ туманида ҳам 7-синф ўқувчиси ўзини осган. Туман прократураси бу иш билан шуғулланмоқда.

«Нега шундай қилишди, ҳайронмиз», – дейди масъуллардан бири – масалан Бағдод туманидаги 4-мактабнинг 8-синф ўқувчиси уйида кир ювган ва ўзи ювган рўмолга ўзини осган.

Бир кун аввал дугоналари билан гаплашиб, эртагача, учрашгунча деган сўзларни айтган.

Ўзини осган 51-мактабнинг 6-синф ўқувчиси ҳам ундан илгари  онасига сомса тугишган, мактабда ўртоқлари билан волейбол ўйнаган. Унинг онаси ҳамшира, отаси эса бензин қуйиш шаҳобчаси (заправка)да ишлайди.

«Ўзига тўқ хонадон бўлган. Уйидаги муҳит яхши бўлган, камчиликлари бўлмаган. Нега шундай қилган ҳамма ҳайрон» дейди оилага яқин шахслардан бири.

Прокуратура ҳам шу ишни ўрганиб, асл сабабни топа олгани йўқ.

Бешариқ туманидаги ўзини осган 47-мактабнинг 7-синф ўқувчисининг ўлими ҳам “сабабсиз” қолмоқда.

Ўша куни аяси қаергадир кетган экан. Уйда дадаси ва акаси бўлган. Кечга яқин “Ака, аямни олиб келинг” деган. Акаси онаси билан келгунича у ўзини оғилдаги устунлардан бирига осиб қўйган.

rasm718
Болаларини сотишга уринган ота оналар ҳақида Eltuz.com илгари ҳам бир неча бор ёзган эди.

Ўзбек болалари – одам савдоси қурбонлари

Фарғона вилоятида боласини 2200 долларга сотмоқчи бўлган аёл,  Ўзбекистонда йўқолиб қолаётган болалар муаммоси ҳақида Eltuz.com нашри илгари ҳам ёзган эди.

Шу ўринда Ўзбекистонда ўз болаларини сотаётган ота оналар ҳақида мутлақо жиддий мунозара олиб бориш мумкин.

Яъни, жамиятда болаларни сотиш, жиноят ва аҳлоқсизлик деган аниқ тушунча йўқ.

Ҳуқуқ ҳимоячиси Умида Ниёзованинг фикрларига кўра, бугунги ўзбек жамиятида ҳатто, бола қашшоқликда улғайганидан кўра, уни бойроқ оилага сотган маъқул, деган чиркин бир мантиқ бор.

«Агар она ўз фарзандини яхшироқ яшашини истаса, нима учун болани айнан СОТИШИ керак деган савол уларнинг калласига келмайди» дейди у.

rasm466
Болаларининг далаларда қулларча ишлатилишига аксарият ўзбек ота оналари қаршилик кўрсатмайди

Болаларни кимдан ҳимоя қилиш керак?

Умида Ниёзованинг фикрича, бошқа ривожланган мамлакатлардан фарқли Ўзбекистонда болаларга шахс сифатида муносабатда бўлинмайди

«Жим бўл!», «Катталар билан баҳслашма!», «Сен фикр билдиришга ҳали ёшлик қиласан!» деган гаплар билан бола эркинликларининг доимий чеклаб келинишига ишора қилади

«Анъанавий тарзда бола жиддий шахс ўрнида қаралмайди. «Ёшларни сиёсатга аралаштирманг», дейди айрим «ақллилар», – дейди ўзбек ҳуқуқ ҳимоячиси.

«Гарчи, Ўзбекистон аҳолисининг 60 фоизини ташкил этган айнан ёшлар, сиёсий жараёнларга аралашиши ва ўз мамлакати учун масъулиятни қўлга олишлари керак» дея ҳисоблайди у.

“Баъзан болаларни ота-оналардан ҳам ҳимоя қилиш керак» дея ёзади мавзу юзасидан Фейсбукда ташкил қилинган мунозарада Беҳзод Мамадиев.

«Бизда ота-оналар болаларини хоҳлаганича уради, қулдек ишлатади. Бу нарса фарзандларини ҳам руҳан, ҳам жисмонан майиб қилиб улғайтиради. Шу нарсадан ҳам ҳимоя қилишимиз керак”

Унга жавобан эса бошқа бир ФБ юзери Абдуллоҳ Абдураҳмон Уғли Абдураҳмонов “Ота-онадан ҳимоя бу тентакликку” дея фикр қолдирган.

Саттаров Камолхон исмли фойдаланувчи эса “Болалар заифдир. Уларни ёши катталарнинг жисмоний хуружларидан, ҳуқуқлари поймол этилишидан ҳимоя қилиш куни деб ўйлайман” дея жавоб ёзган.

Жавоблар орасида касалликлардан, қийноқлардан, турли бало-қазолардан, ҳуқуқлари бузилишидан, бефарқлик, очлик ва ҳоказолардан ҳам ҳимоя қилиш кераклиги айтилган.

Болалар тақдирига бефарқлик

Мунозарада ўртага ташланган, юқоридаги барча муаммоларнинг сабаби бефарқликда деган фикр одамни анча ўйлантиради ва сергаклантиради.

Масалан, узоқ йиллар ўзбек жамиятининг, ота-оналарнинг, каттаю кичик амалдорларнинг, ҳуқуқ ҳимоячиларининг бефарқлиги туфайли Ўзбекистонда болалар меҳнатидан фойдаланиб келинди.

Ота-она ёки ўқитувчи “бу ҳали гўдак, унинг танаси заиф, ҳали ўзини-ўзи эплай олмайди ю пахта терадими?” дея бонг урмади.

rasm1432“Кўпга келган тўй” қабилида иш кўрилди. Фақатгина халқаро ҳуқуқ ҳимоячилари, халқаро кузатувчилар аралашкви билангина болаларни пахта компаниясига жалб қилиш, уларни таълим олиш ҳуқуқидан маҳрум этмасликка чек қўйилди.

Бироқ, зеҳниятда ўзгариш бўлгани йўқ, Ўзбекистонда болалар меҳнатидан фойдаланиш давом этмоқда.

Уларнинг кучи билан металлом, макалатура тўпланмоқда. Яна жамоатчилик, ота-она, ўқитувчи “лом-лим” дегани йўқ.

Умида Ниёзова бунинг ҳаммасини анъанага ва зеҳниятга йўяверишнинг кераги йўқ деб ҳисоблайди. Унинг фикрича, болалар эркин фикрлашга ва мулоҳаза қилишга ўрганмас экан, улардан фақат Россия кўчаларини супуришгагина ярайдиган меҳнат муҳожирлари етишиб чиқади.

«Мен ўзбеклар ўзларини болажон халқмиз дейишни йиғиштиришлари керак деб ҳисоблайман. Бугунги кунда – улар бундай эмас», – дея ҳулоса ясайди ўз фикрларига дейди ҳуқуқ ҳимоячиси.

Насима Даврон қизи
Eltuz.com

Тағин ўқинг
27 март 2017
Фарғона вилоятида шоқоллар тўдаси уч кун ичида 22 та қўйни бўғизлагани ортидан маҳаллий ҳукумат 20 мартдан бошлаб уларни йўқ ...
9 сентябр 2016
Мустақил матбуотда ва ижтимоий тармоқда Каримовнинг ножоиз жойга дафн этилгани, зудлик билан мақбара қуриш учун 120 тача мозор бузилгани ...
12 январ 2017
Kun.uz сайти гарчи майда-чуйда бўлса-да, муаммоларни кўтариб чиқишда давом этмоқда. Бу муаммоларнинг ечимлари ва сабаблари чуқур очиб берилмаётганига қарамай, ...
29 август 2016
Ўзбекистон тарихида илк бора Вазирлар маҳкамаси мамлакат раҳбарининг соғлиги ҳақида чиқарган баëнот ортидан Ўзбекнаво лицензияси билан фаолият юритаëтган артистлардан ...
Блоглар
21 сентябр 2017
Бўлмади. Кўпчилик зиёлиларнинг кутгани бўлмади. Ўзини 26 йилдан буён мустақил деб биладиган, кўксига уриб бу ...
18 сентябр 2017
Мамлакатимизда ўзгаришлар бошлангандан сўнг матбуотда «нима қилсак мамлакатимиз юксалади» мазмунидаги кўплаб мақолалар чоп этилди, этилмоқда. ...
18 сентябр 2017
Шавкат Мирзиёев Нью-Йоркдаги БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессияси доирасида 19-25 сентябрда ўтадиган олий сиёсий музокараларида маъруза ...