ART-DURBIN
27 июл 2016

Рангтасвир рамкасидан чиқиб кино юлдузи бўлган рассом ҳақида

Бугун Марказий Осиëда ишлаб чиқарилаëтган “хонтахта” филмларининг чучмал қахрамонлари одамни зада қилар экан, ўтган аср киноэкранларини тўлдирган жиддий санъаткорлар қиëфасини соғинганимизни ҳис қиламиз. Улардан бири рассом ва киноактер Суйменқул Чўқморов эди (1939-1992).

Унинг санъатдаги ғайриоддий йўли, унгагина хос бўлган харизма ва ички маданият ҳосиласи ўлароқ яратилган кино қаҳрамонлари ўз даврига тимсол бўла олди. Гарчи Чўқморов элликдан сал кўпроқ ёш умр кўрган бўлса ҳам бу умр у яратган экран тимсоллари сийратига кўча олди. У ўз яратган образлари билан кўпчиликни мафтун қила олди.

Совет Иттифоқининг турли бурчакларидаги оддий одамлар билан бирга интелектуаллар ҳам Чўқморовга бирдек мафтун эди. Совет интелектуаллари назарида у янги форматдаги инсон образини экранда гавдалантира олган эди. Профессионал рангтасвир рассом ва моҳир муаллим Чўқморов совет маданиятидаги чеклову-қуюшқонларни синдириб кино оламига ëриб кира олган ботир ҳам эди.

rasm1710
Чўқморов ўзини фаол рассом деб биларди

Совет кино ва театр олами шафқатсиз анъаналардан иборат ëпиқ бир дунë эди. Чор давридан мерос ëпиқ бу дунë эшиги эстетларга ҳам очилиши қийин эди. Бу ëпиқ ҳудудда олис қирғиз овулидан келиб юлдуз бўлиш, актерлик маълумоти бўлмаган киши учун имконсиз эди. Фақат фавқуллода кучли талант соҳиблари бўлган ëрқин шаҳсиятларгина бу маконни фатҳ этиш шарафига ноил бўла олишарди. Чўқморов ана шундай кучли шахс эди. Айтишларича Чўқморов ëшлигида касалликка чалиниб, бир умр майибликка дучор бўлган. Аммо қаттиқ интизом билан ўз гавдасини чиниқтирароқ Чўқморов бу ҳасталикни енга олган. Пировардида Чўқморов нафақат тузалиб кетди, балки профессионал волейбол ўйини чўққиларини забт қилиб, мастер спорт рутбасига эриша олди.

Ўтган асрнинг олтмишинчи йилларида СССР даги энг нуфузли санъат олийгоҳи бўлган Ленинграддаги Репин номли санъат институтини битирганидан кейин Суйманқул Чўқморов Тошкентдаги рассом дўстларини тез-тез зиëрат қилар эди. У ҳали кино юлдузи бўлмасидан олдин кўпчилик ўзбек рассомлари билан дўст тутинганди. 1968 йилдан кейин у кино оламига шиддат билан кириб, ëрқин кинообразларнинг бутун бир силсиласини ярата олди. Унинг “Ўзбекфилм” киностудияда яратган образлари ўз даврининг белгисига, тимсолига айланди.

Режиссер Али Ҳамроев суратга олган “Еттинчи ўқ” филмидаги комиссар Мақсумов образини собиқ СССР турғунлари ҳануз эслайди. Кинодаги обрўйига қарамасдан Чўқморов ўзини фаол рассом деб билар ва мунтазам расм чизар эди. Чўқморов 1975 йили Чингиз Айтматовнинг “Қизил олма” ҳикояси асосида суратга олинган филмда рассом образини ижро қилди. Асар қиш совуғида дарахтда яшириниб қолган сўнгги олма ҳақида эди.

Акмал Ризаев
Ўзбекистонлик муаллиф тахаллуси
Eltuz.com

Тағин ўқинг
19 сентябр 2015
Агар чиндан ҳам юртни севсангиз нега юртда бўлаётган адолатсизликларга қарши турмайсиз? Ёки сизнингча ёшу-қарини мажбуран пахта далаларига ҳайдаш адолатданми? ...
30 ноябр 2015
Умида Ниязова, Берлин Eltuz.com Кўргазмада собиқ СССРнинг 14 мамлакатидан 74 нафар рассомлар иши тақдим қилинмоқда. Ўзбек рассоми Вечеслав Оҳуновнинг ...
25 феврал 2017
Ижтимоий тармоқда ўзбек тўйидаги куёвнинг келиндан бўса олиш анъанаси юзерлар нафратига дуч келди. 22 феврал куни Фейсбук тармоғига қўйилган ...
15 май 2017
Чинозлик «Аҳмадбой» номи билан машҳур бўлган Аҳмад Турсунбоев томонида ташкил этилган молиявий пирамида фаолиятига барҳам берилганига ҳам бир йилга ...
Блоглар
21 сентябр 2017
Бўлмади. Кўпчилик зиёлиларнинг кутгани бўлмади. Ўзини 26 йилдан буён мустақил деб биладиган, кўксига уриб бу ...
18 сентябр 2017
Мамлакатимизда ўзгаришлар бошлангандан сўнг матбуотда «нима қилсак мамлакатимиз юксалади» мазмунидаги кўплаб мақолалар чоп этилди, этилмоқда. ...
18 сентябр 2017
Шавкат Мирзиёев Нью-Йоркдаги БМТ Бош Ассамблеясининг 72-сессияси доирасида 19-25 сентябрда ўтадиган олий сиёсий музокараларида маъруза ...