ART-DURBIN
25 январ 2017

Анвар Обиджоннинг бугунни эслатувчи асари

Ўзбек адабиётининг забардаст ёзувчиси Анвар Обиджон бугун 70 ёшда.

Адибнинг 1983 йил ёзилган «Эй, ёруғ дунё!» китоби мазмуни баъзи жиҳатлари билан шу бугунги Ўзбекистонда юз берган воқеаларга ҳам жуда ўхшайди.

Ўхшаш воқеалардан ташқари китобда, одамлар табиатидаги таъмагирлик, лаганбардорлик, маддоҳлик кўринишлари бугунги кун зеҳнияти каби акс этган.

Аламазон исмли асар қаҳрамони номидан баён қилинган қисса икки ошнанинг Жандағорда адашиб қолишларидан бошланади.

1983 йили чоп қилинган китоб муқоваси

Юлдузистонда ҳокимият алмашуви

Улар адашиб-адашиб, ғор орқали, Юлдузистон деб аталган ер ости салтанатига келиб қоладилар.

Феълидаги қўполлиги, таъмагирлиги ва мақтанчоқлиги билан бугунги кун ментларидан қолишмайдиган икки миршаб – Тиртиқ ва Шилпиқ уларни жосус гумон қилиб сўроқ қилади.

Ҳумо Хартум – асардаги эътиборга лойиқ ижобий қаҳрамонларнинг бири.

У Қўтир тўртинчи даврида туғилган «мирзатеракдек ингичка бир чол».

Қўтир олтинчи вафотидан кейин иқтидорга келган Исқирт биринчи даврида уни, янги қоидаларга риоя этмагани учун, жиннига чиқариб, ҳукумат ишларидан четлатишган.

Эшакка сиғинадиган халқ

Китобни рассом Т. Редкина ва В. Немировский безаган

Исқирт биринчи, мамлакат ҳукмдори Қўтир бешинчи вафотидан сўнг, қўтирлар сулолосини тугатиб тахтга ўтиради.

Ифлосликларни яхши кўргани учун бутун мамлакат халқини исқирт юришга мажбурлайди.

Покиза юрадиганлар зиндонларга ташланади, тавба қилиб, исқирт бўлишга ваъда берганларгина озод этилади.

Юлдузистонликлар онгига зўравонлик билан жирканч одатлар сингдирилган.

Барча маърифатли, адолатпарвар, халқпарвар пок кишилар Юлдузистоннинг чекка Аждаробод вилоятига қувғин қилинган.

Чунончи, Исқирт биринчи гўдаклик чоғида эшак эмиб қўйган.

Шаҳзода ва подшоҳ оиласини бу исноддан қутқариш учун шаҳзодани пайғамбар, эшакни эса зўрлаб худо дея эълон қилганлар.

Одамларни эшакка сиғинишга мажбур этганлар.

Сарой маддоҳлари

Китоб иллюстрацияси. Рассом: Т. Редкина

Олдин ўтган подшоҳни улуғлаган шоир Дуторий энди мамлакатнинг янги рахбари Исқирт биринчига атаб шеърлар ёза бошлайди:

Ювилмаган бетингиз мунча чиройли,
моғор босган этингиз мунча чиройли
У ёнингиз кир эрур, бу ёнингиз кир
Олдингизу кетингиз бунча чиройли.

Ёки

Эй Дуторий, онангга суйканмағил кўп,
Сенинг пуштипаноҳинг Исқирт Биринчи.

Ҳукмдор ғазабидан қўрқув шу даражада бўлганки, Аламазоннинг сафаридаги содиқ дўсти Эшмат Ишма ҳам зиндонбанд бўлишдан қўрқиб Исқирт биринчини улуғлашга киришади:

Яшасин Исқирт Биринчи,
Исқирт Биринчи яшасинлар!
Тоза юрган хумбошларни
қамоққа гулдургуп
ташласинлар!

Китоб иллюстрацияси. Рассом: Т. Редкина

Сарой амалдорлари

Ҳуфия ишлар бошлиғи Фисқиддин Макру Мараз ҳар қандай шахсга жосуслик айбини қўйиб қаматишга тайёр амалдор.

Лекин янги подшо даврида Исқирт Биринчининг амакиси Бош вазир Бурбулитнинг обрўси ундан баландроқ.

Эндиликда маҳфий хизмат бошлиғи Фисқиддиннинг обрўси яқинда мамлакатга қозикалон бўлган Хошим Хезиддин даражасида.

Шунингдек, улардан бир тиш пастда Бош айғоқчи Исом Итту Искабтопар, икки миршаб Шилпиқ билан Тиртиқ туради.

Уларнинг барчаси мамлакат рахбарининг бемаъни йўриқларини олқишлаб мартабали бўлишган.

Аламазон ва унинг пиёдалари

Мана шундай истибдод, ғаройиб одатлар ҳукм сурган ер ости ўлкасига тушиб қолган асар қаҳрамони Юлдузистонни адолатсизликлардан қутқариш истагини амалга оширишга киришади.

У мавжуд режимни аччиқ ҳажв қилувчи «Бай-бай-бай» ансамблини ташкил этади:

Шоҳнинг битта сири бор,
Етти қават кири бор,
Бурбулитга улфатдир,
Эл бошига кулфатдир.

Керилиб гап сотармиш,
Бурнин биров артармиш.
Ҳаддан ошди тирмизак,
Ўнгланмайди урмасак.

Бай-бай-бай!

дея қўшиқ айтади Анвар Обиджоннинг қувноқ қаҳрамонлари.

Тоштақалик Аламазон шу тариқа, мутойиба аралаш зўр фантазия кўрсатиб, халқни курашга отлантиради, уларнинг онгини уйғотиб, ғалаба қозонишга эришади.

Китобнинг онлайн нусхасини бу ерда ўқиш ёки кўчириб олиш мумкин.

Акмал Ризаев
Ўзбекистонлик муаллиф таҳаллуси
Eltuz.com

Тағин ўқинг
31 октябр 2015
Шуҳрат Бобожон Eltuz.com Шоҳ Бобур ўз она ватани ҳақида ëзар экан “Ошлиғи вофир, меваси фаровон, қовун ва узуми яхши ...
24 октябр 2015
Н. Имомов Eltuz.com … Мусоқул чол ҳар кунгидек қирда қишлоқни томоша қилиб ўтирарди. – Бунча ҳансирайсан? – Қодирбой малланинг ...
28 май 2016
«Халқ сўзи» газетасининг ёзишича, Тошкент вилояти бўйича 1158 нафар маҳалла фуқаролар йиғини раиси ва уларнинг 11 мингдан зиёд маслаҳатчиларини ...
17 июл 2016
Амалга ошмаган ҳарбий тўнтариш ортидан 2745 судья лавозимидан четлатилди. Улар орасида Туркия Олий хакамлар кенгашининг 5 аъзоси бор. Улар ...
Блоглар
17 июл 2017
Ўзбекистондаги сиёсий партиялар раҳбарларидан бирортаси президент Шавкат Мирзиёевнинг сиёсий партиялар фаолияти танқидига қарши очиқ муносабат ...
19 июн 2017
Ўзбекистон президенти Шавкат Мирзиёев яқинда Тошкентда дин арбоблари, жамоат ва давлат идоралари вакиллари билан ўтказилган ...
9 май 2017
Болалигимизда Дўстжон дадамнинг Улуғ Ватан уруши иштирокчиси эканлигидан фахрланардик. Ҳар 9 май байрами арафасида дадамни ...