ART-DURBIN
25 январ 2017

Анвар Обиджоннинг бугунни эслатувчи асари

Ўзбек адабиётининг забардаст ёзувчиси Анвар Обиджон бугун 70 ёшда.

Адибнинг 1983 йил ёзилган «Эй, ёруғ дунё!» китоби мазмуни баъзи жиҳатлари билан шу бугунги Ўзбекистонда юз берган воқеаларга ҳам жуда ўхшайди.

Ўхшаш воқеалардан ташқари китобда, одамлар табиатидаги таъмагирлик, лаганбардорлик, маддоҳлик кўринишлари бугунги кун зеҳнияти каби акс этган.

Аламазон исмли асар қаҳрамони номидан баён қилинган қисса икки ошнанинг Жандағорда адашиб қолишларидан бошланади.

1983 йили чоп қилинган китоб муқоваси

Юлдузистонда ҳокимият алмашуви

Улар адашиб-адашиб, ғор орқали, Юлдузистон деб аталган ер ости салтанатига келиб қоладилар.

Феълидаги қўполлиги, таъмагирлиги ва мақтанчоқлиги билан бугунги кун ментларидан қолишмайдиган икки миршаб – Тиртиқ ва Шилпиқ уларни жосус гумон қилиб сўроқ қилади.

Ҳумо Хартум – асардаги эътиборга лойиқ ижобий қаҳрамонларнинг бири.

У Қўтир тўртинчи даврида туғилган «мирзатеракдек ингичка бир чол».

Қўтир олтинчи вафотидан кейин иқтидорга келган Исқирт биринчи даврида уни, янги қоидаларга риоя этмагани учун, жиннига чиқариб, ҳукумат ишларидан четлатишган.

Эшакка сиғинадиган халқ

Китобни рассом Т. Редкина ва В. Немировский безаган

Исқирт биринчи, мамлакат ҳукмдори Қўтир бешинчи вафотидан сўнг, қўтирлар сулолосини тугатиб тахтга ўтиради.

Ифлосликларни яхши кўргани учун бутун мамлакат халқини исқирт юришга мажбурлайди.

Покиза юрадиганлар зиндонларга ташланади, тавба қилиб, исқирт бўлишга ваъда берганларгина озод этилади.

Юлдузистонликлар онгига зўравонлик билан жирканч одатлар сингдирилган.

Барча маърифатли, адолатпарвар, халқпарвар пок кишилар Юлдузистоннинг чекка Аждаробод вилоятига қувғин қилинган.

Чунончи, Исқирт биринчи гўдаклик чоғида эшак эмиб қўйган.

Шаҳзода ва подшоҳ оиласини бу исноддан қутқариш учун шаҳзодани пайғамбар, эшакни эса зўрлаб худо дея эълон қилганлар.

Одамларни эшакка сиғинишга мажбур этганлар.

Сарой маддоҳлари

Китоб иллюстрацияси. Рассом: Т. Редкина

Олдин ўтган подшоҳни улуғлаган шоир Дуторий энди мамлакатнинг янги рахбари Исқирт биринчига атаб шеърлар ёза бошлайди:

Ювилмаган бетингиз мунча чиройли,
моғор босган этингиз мунча чиройли
У ёнингиз кир эрур, бу ёнингиз кир
Олдингизу кетингиз бунча чиройли.

Ёки

Эй Дуторий, онангга суйканмағил кўп,
Сенинг пуштипаноҳинг Исқирт Биринчи.

Ҳукмдор ғазабидан қўрқув шу даражада бўлганки, Аламазоннинг сафаридаги содиқ дўсти Эшмат Ишма ҳам зиндонбанд бўлишдан қўрқиб Исқирт биринчини улуғлашга киришади:

Яшасин Исқирт Биринчи,
Исқирт Биринчи яшасинлар!
Тоза юрган хумбошларни
қамоққа гулдургуп
ташласинлар!

Китоб иллюстрацияси. Рассом: Т. Редкина

Сарой амалдорлари

Ҳуфия ишлар бошлиғи Фисқиддин Макру Мараз ҳар қандай шахсга жосуслик айбини қўйиб қаматишга тайёр амалдор.

Лекин янги подшо даврида Исқирт Биринчининг амакиси Бош вазир Бурбулитнинг обрўси ундан баландроқ.

Эндиликда маҳфий хизмат бошлиғи Фисқиддиннинг обрўси яқинда мамлакатга қозикалон бўлган Хошим Хезиддин даражасида.

Шунингдек, улардан бир тиш пастда Бош айғоқчи Исом Итту Искабтопар, икки миршаб Шилпиқ билан Тиртиқ туради.

Уларнинг барчаси мамлакат рахбарининг бемаъни йўриқларини олқишлаб мартабали бўлишган.

Аламазон ва унинг пиёдалари

Мана шундай истибдод, ғаройиб одатлар ҳукм сурган ер ости ўлкасига тушиб қолган асар қаҳрамони Юлдузистонни адолатсизликлардан қутқариш истагини амалга оширишга киришади.

У мавжуд режимни аччиқ ҳажв қилувчи «Бай-бай-бай» ансамблини ташкил этади:

Шоҳнинг битта сири бор,
Етти қават кири бор,
Бурбулитга улфатдир,
Эл бошига кулфатдир.

Керилиб гап сотармиш,
Бурнин биров артармиш.
Ҳаддан ошди тирмизак,
Ўнгланмайди урмасак.

Бай-бай-бай!

дея қўшиқ айтади Анвар Обиджоннинг қувноқ қаҳрамонлари.

Тоштақалик Аламазон шу тариқа, мутойиба аралаш зўр фантазия кўрсатиб, халқни курашга отлантиради, уларнинг онгини уйғотиб, ғалаба қозонишга эришади.

Китобнинг онлайн нусхасини бу ерда ўқиш ёки кўчириб олиш мумкин.

Акмал Ризаев
Ўзбекистонлик муаллиф таҳаллуси
Eltuz.com

Тағин ўқинг
27 октябр 2015
Ҳеч телевизор кўрмайман. Лекин қандай қилиб бугун ишдан келиб телевизор пултини қўлимга олиб, Ўзбекистон телеканаллари бўйлаб “ўтлаб” кетганимни билмай ...
25 декабр 2017
24 декабрь – якшанба куни Тошкент шаҳар халқ депутатлари туман кенгашларига бўлиб ўтган сайлов халқнинг бундай тадбирга умуман ишончи ...
18 октябр 2017
Бу йил теримга Ўқитувчи ва шифокорлар поездларда сафарбар қилинмоқда. Андижон, Наманган, Фарғона вилоятларидан минглаб теримчилар минган поездлар Қорақалпоғистон ва ...
6 май 2016
Умида Аҳмедова ўзининг бир қатор долзарб фотосуратлари ва ўзбек аёлларининг бугунги муаммоларини акс эттирган «Бокиралик юки» фильми муаллифи сифатида ...
Блоглар
22 феврал 2018
Дунёда энг узоқ муддат қамоқда бўлган журналист, 64 ёшли Муҳаммад Бекжон 22 февраль куни ўзининг ...
21 феврал 2018
Улуғ шоир Матназар Абдулҳаким туғилганига бу йил 70 йил бўлади. У менинг дунёқарашимни ўзгартирган бир ...
20 феврал 2018
Фирибгарликда айбланаётган чинозлик тадбиркор, 40 ёшли Аҳмад Турсунбоев ва унинг шерикларига 16 февраль куни жиноят ...