Асосий мавзулар
9 апрел 2017

9 апрел – Жунаид Россия билан тинчлик шартномасини имзолади

Ушбу келишув Хива хонлигининг Тахта қалъасида имзолангани учун тарихга “Тахта шартномаси” дея кирган.

Битим Совет ҳукумати Хива хонлиги устидан Чор давридаги ҳукмронлигини қайта тиклаш учун “вақтдан ютиш” тадбири сифатида қаралади.

1919 йилнинг 9 апрелида Хива хонлиги манфаатларини большевиклар тажовузидан хиванинг сўнгги хони Саид Абдулло номи билан ҳимоя қилаëтган Жунайдхон ва Кремл вакили (ТурЦИК нинг Хива ишлари бўйича фавқуллода комиссари) А. Ф. Христофоров “сулҳ битими”ни имзолашади.

Битим юзасидан музокаралар Хивадан 20 км узоқликдаги Тахта қалъасида 7 апрелда бошланиб икки кун давом этади.

Музокарада Хива хонлиги Жунайдхон (Ҳужжатларда Муҳаммад Қурбон Сардор Хон-Жунаид), Хон эшон ва Совет тажовузига фаол қуролли қаршилик олиб бораëтган туркман отлиқ гуруҳларининг сардорлари ва Хива хони Саид Абдулла хоннинг вакили (исми аниқланмаган) қатнашади.

Кремл тарафини ТурЦИК нинг Хива ишлари бўйича фавқуллода комиссари А. Ф. Христофоров тамсил қилади.

Икки кун давом этган музокаралар ортидан имзоланган “тинчлик келишуви” томонларга ўқ отишни тўхтатиш ва маълум жабҳаларда орқага чекиниш мажбуриятини юклайди.

Бу келишув 1919 йилнинг 26 апрелида Турк ЦИК тарафидан тасдиқланиб инобатга олинган.

Совет Туркистонининг саккизинчи қурултойида қилинган асосий докладда мазкур ҳужжат “Советларнинг улкан дипломатик ютуғи,” сифатида қайд қилинган.

“Тахта шартномаси” имзоланиши тадбиридаги Кремл тамсилчиларидан яна бири – Н. Вострикова битим билан боғлиқ тафсилотни ўз эсдаликларида қайд этган.

Унга кўра¸ битимдан бир кун ўтиб Фавқуллода комиссар А. Ф. Христофоров бошчилигидаги миссия Хивага боради ва 11 апрель куни Хиванинг сўнгги хони Саид Абдулла тарафидан қабул қилинади.

Саид Абдулла хон келишув имзолангани муносабати билан Советларга озиқ-овқат эҳсон қилади.

Востриковага кўра¸ Саид Абдуллонинг бу эҳсони очликдан ўлар ҳолига келган қизил аскарлар учун айни муддао бўлган.

Саид Абдулло фармони билан Петро-Александровск (ҳозирги Тўрткўл) шаҳридаги қизил армия аскарларига 6 минг пуд буғдой ва арпа берилади.

Бу “эҳсон” уч кун ичида Қизил армиянинг Амударë бўлими аскарларига етказилади.

Eltuz.com мухбири танишиб чиққан тарихий ҳужжатларда ушбу битим Кремль тарафидан тезда бузилгани ҳақида маълумотлар мавжуд.

Битимдан уч ой ўтар-ўтмас Кремль вакили РВС (Революционный Военный Совет) 1919 йилнинг 12 июлида Чоржўйга телеграмма юбориб, Амударë гарнизонини ҳужумга тайëрлашга буйруқ беради.

1920 йил 2 февралда большевиклар Жунайидхон лашкарини мағлубиятга учратиб, хонликни забт этдилар.

Саид Абдуллахон тахтдан туширилиб, уй қамоғига олинди, Жунайид эса Қорақумга чекинди.

Eltuz.com

Тағин ўқинг
1 август 2016
Эски ТошМИнинг Николай ғиштдан қурилган ва Ўзбекистон тарихий ëдгорликлар идораси муҳофазасида бўлган биноси Бош вазирнинг бир имоси билан бузилди. ...
12 январ 2016
Улуғбек Ашур Eltuz.com 11 январ куни Жиззах вилоят жиноий судида бўлиб ўтган махкамада судланувчи Арамаис Авакян терговда ўзига нисбатан ...
28 феврал 2017
Ўзбекистон халқ шоири Жамол Камол Тошкент Халқаро аэропортига Каримов номини бериш ҳақидаги президент қарорига эътироз билдириб Мирзиёевга мактуб ёзди. ...
27 май 2017
«Миллий тикланиш» газетаси (24.05) Бухородаги қадимий кўчага Каримов номини бериш ҳақидаги партиянинг таклифи вилоят кенгаши томонидан «бир овоздан маъқуллангани»ни ...
Блоглар
16 октябр 2017
Ҳар дам олиш кунлари Тошкентдаги турли вазирликлар, давлат қўмиталари, сон-саноқсиз бюджет ташкилотлар олди эрта тонгдан ...
13 октябр 2017
9 октябр куни Ўзбекистон бош вазири ўринбосари Танзила Норбоева, (фото: чапдаги расм) nuz.uz нашри орқали ...
9 октябр 2017
«Талқончи» нон ушатишда давом этади… Ўзбек махбуслари учун чақимчи камерадош билан яшаш қандай ёқимсиз… Собиқ ...