Асосий мавзулар
15 март 2017

15 март – Файзулла Хўжаев отилган кун

Ўзбекистон калимасини тарихга киргизиб, бу давлатнинг илк рахбари бўлган Хўжаев сиймосининг тарихдан ўчиришга уриниш кейинги йилларда изчил тус олгани кузатилади. Бухорода Файзулла Хўжаевнинг мармар ҳайкали ва ëдгорлик лавҳаси олиб ташланган.

Файзулла Хўжаев 1938 йил 15 мартда 42 ëшида Кремл буйруғи билан отиб ўлдирилган эди. У 1937 йилда таниқли совет арбоблари Бухарин ва Риковлар билан биргаликда ҳибсга олинди ва АҚШ жосуси сифатида 1938 йил Москвада отиб ташланди.

1965 йил Москва маҳкамаси Хўжаев ишини кўриб чиқиб, уни Сталин қатағони қурбони деб топди ва уни ўлимидан сўнг оқлади. Файзулла Хўжаев Туркистонни бирлаштириш тарафдори эди.

Кремл бу ғояга тиш-тирноғи билан қарши бўлгани боис Хўжаев “Катта Бухоро” ғоясини илгари суриб дунë ҳаритасида Ўзбекистонни мавжуд қилди.

Миллионларни миллат учун сарфлаган ботир Файзулла Хўжаев таниқли мутафаккир Фитрат билан биргаликда 1916 йилда Ëш бухороликлар жадид ҳаракати етакчиси сифатида Бухорода намойиш уюштириб, мамлакатда демократик қадриятларни кафолатлайдиган конституция жорий қилинишини талаб қилган эди.

Бу ҳаракати учун Файзулла Хўжаев Амир Олимхон тарафидан ўлимга ҳукм қилинди. 1920 йилда Амирлик барҳам топганидан кейин Файзулла Хўжаев Бухоро республикасига раҳбарлик қилди. Файзулла Хўжаев 1925 йилда Ўзбекистон Бош вазири (Совнарком раиси) бўлди.

Ротация асосида 1925 йилда СССР ижроқўми раиси бўлди. Файзулла Хўжаев бир гуруҳ ëш ўзбекларни Германияга ўқишга юборди. Бугун Москва архивларида сақланаëтган ҳужжатларга кўра, Файзулла Хўжаев уларнинг ўқиши учун маблағни аямаган, талабалар аҳволидан шахсан ўзи хабар олиб турган.

Совет ҳукумати 1922 йилдаёқ Германияга ўқиш учун юборилган бухоролик ёшларни Москвага қайтаришга уринган. Хўжаев бунга қарши бўлгани ҳужжатларда акс этган.

1938 йил 28 январда бўлиб ўтган Муинжон Аминовнинг терговдаги кўрсатмасидан:

«1922 йил Куйбишев (Валериан Куйбишев) мен ва Файзулла Хўжаевдан уларни (талабаларни) қайтарилишини, Москвага ўқитишни талаб қилди. Хўжаев қатъий рад жавобини берди. Сўнг Умар Фахриев деган кишини хат билан Германияга жўнатди. Ва у ерда таълим олаётган бухоролик талабаларга: «Совет ерига қайтмай туринглар», деб топшириқ берди» каби фикрларни ўқиймиз.

Хорижда қолиб ўқишини давом эттирган, кейинчалик Туркияда қўним топган 14-16 нафар собиқ талабага Хўжаев Бурхонов орқали моддий ёрдам кўрсатиб турган. У Германиядаги Олимжон Идрисий, миллионер Амин Сулаймон, савдогар Эйдельманлар билан алоқада бўлиб, туркистонлик талабаларга моддий ва маънавий ёрдам кўрсатиб туришни ушбу шахслардан сўраган.

Қиличевнинг ёзишича, Файзулла Хўжаев хорижда яшовчи Мустафо Чўқаевни (1890-1941 йиллар) моддий жиҳатдан таъминлаш учун турли йўллар билан унинг номига тилла ва пул юбориб турган.

Eltuz.com

Тағин ўқинг
1 феврал 2017
Ўзбекистоннинг иккинчи презденти Шавкат Мирзиёев, 30 январида давлатнинг буюк рахбари Ислом Каримов туғилган кунини нишонлаш ҳақида қарор имзолади. Афсуски, ...
15 сентябр 2016
Дунёнинг қатор оммавий ахборот воситалари, хусусан, ўзбек тилли мустақил нашрлар Ўзбекистон бош вазири Шавкат Мирзиёев «Конституцияга зид равишда ўзининг ...
4 апрел 2018
3 апрель куни Ўзбекистон Адлия вазирлиги «Mенинг юртим» телеканалини халқаро ва маҳаллий қонунчилик меъёрларини бузганлиги ҳақида расмий огоҳлантирди. Телеканалга ...
3 март 2016
Бугун трендга таҳорат олиш учун жамоатчилик хожатхоналарига қўйилган обдасталарнинг мусодара қилинаётгани ҳақида хабарлар чиқди. Рассом Элсевар ўзбек ҳукуматининг бозорлардаги ...
Блоглар
26 апрел 2018
Ўзбекистон мудофаа вазирлиги ансамбли артистлари Тошкент метросида 9-майга кунига атаган акцияларни бошлашди ва бунга қарши ...
26 апрел 2018
Андижон шаҳридаги 18-умумтаълим мактабининг 9-синф ўқувчиси 22 апрель куни ўсмирлар ўртасидаги ўзаро жанжалда пичоқбозлик қурбони ...
24 апрел 2018
Туркманистон президенти Гурбангули Бердимуҳамедовнинг Ўзбекистонга ташрифи муносабати билан 24 апрель куни Хоразм вилоятида минглаб талаба ...