Асосий мавзулар
27 январ 2020

Хуфёна иқтисодиётимиз ҳажми аслида қанча?

Ўзбекистон молия вазири Жамшид Қўчқоров миллий иқтисодиётда хуфёна иқтисодиёт ҳажми, турли ҳисоб-китобларга кўра, 45 фоизни ташкил этишини билдирди.     

“Аслида эса бизда хуфёна иқтисодиётнинг ҳажми бундан анча ортиқ”, деди “Элтуз” билан суҳбатда иқтисодчи Санжар Ақилов.

Унинг таъкидлашича, бугун Ўзбекистон иқтисодиётининг асосини ташкил этаётган хусусий тадбиркорлик ва кичик бизнес вакиллари олинган фойданинг катта қисмини расмий бухгалтерия ва статистикадан яширишга интилиб келади. 

– Чунки бизда солиқ тизими ҳалигача адолатли йўлга қўйилмаган,- дейди иқтисодчи. – Банк тизимимиз кўнгилдагидек ишламайди. Сал қаддини ростлаган тадбиркорларни таловчилар кўп. Бундай шароитда кўпчилик фойдани яширишни маъқул кўради. 

У умумий овқатланиш корхоналари мисолида ўз фикрини исботлашга уринди. 

Дейлик, битта ошхона кунига 5-6 миллион сўмлик савдо қилади. Бу маблағнинг кўпи билан 15-20 фоизи банк орқали айланади. Корхонанинг бухгалтерия ҳисоби ҳам банкда айланаётган пули асосида юритилади. 

Қолаверса, ошхонада 10 киши ишласа, 3-4 тасигина расмий ишчи ҳисобланади. Қолганларига эса маош ўзаро келишувга кўра нақд кўринишда берилади. 

Демак, ошхонада айланаётган 80-85 фоиз маблағ ҳеч қаерда расман қайд этилмайди. Бу эса шунча маблағ хуфёна айланяпти, деганидир.

Мебель цехи фаолиятини олиб кўрайлик. Бу ерда ҳам юқоридаги ҳолатни кузатиш мумкин. Яъни ўнта мебель сотилса, биттасининг пули кирим қилинади, қолганлариники яна давлат назоратидан четда қолади. 

Бозорларимиздаги аҳвол эса бундан беш баттар. Биз бозор орқали тирикчилик қиладиган халқмиз. Бозордаги савдо ва хизмат кўрсатиш ҳажми жуда катта. Лекин унинг ҳам асосий қисми расмий статистикада кўринмайди. 

Иқтисодчи Санжар Ақиловнинг билдиришича, тадбиркорлар ўзаро савдо алоқаларида ҳар қандай расмиятчиликни чеклаб ўтиш ҳаракатида бўлади. Бу улар учун қулай ва фойдали. 

“Юқорида кўриб чиққан мисолларимизнинг ўзидаёқ хуфёна иқтисодиёт миллий иқтисодиётимизнинг камида 65-70 фоизини ташкил этишидан дарак беради”, дейди у.

Иқтисодчининг сўзларига кўра, Ўзбекистонда аҳолининг ўртача йиллик даромади 1700-1800 долларни ташкил этади. 

Аммо ички бозордаги нарх-наво, хизмат кўрсатиш нархлари билан бу даромадни солиштирганда ўзаро номутаносиблик яққол кўзга ташланади. 

Нарх-наво қиммат бўлса-да, расмийлар савдо ва хизмат кўрсатиш ҳажми йилдан йилга ошиб бораётганини айтиб келади.

“Ҳолбуки, кундалик маҳсулотлар нарх-навоси даражаси аҳолининг харид қуввати қай аҳволда эканидан ҳам дарак беради. 

Бизда эса айрим кундалик маҳсулотлар нархи ривожланган ва ўртача ривожланган мамлакатлардаги нархлар билан тенг ёки кўпроқдир. 

Бу, биринчи навбатда, мамлакатимизда рақобат муҳити йўқлиги далолати бўлса, бошқа томондан, аҳолининг ўртача даромади аслида расмий статистикадагидан кўра баландроқ эканига ҳам ишора қилади. 

Шунинг ўзи ҳам бизда хуфёна иқтисодиёт ҳажми расмийлар айтаётганидан кўра анча катта эканидан дарак беради”, деди Санжар Ақилов “Элтуз” билан суҳбатда. 

Eltuz.com

Тағин ўқинг
25 феврал 2019
Профессор олим ва мухолифат арбоби Ботир Норбоев 24 февраль куни Тошкентнинг «Оқтепа» қабристонига дафн қилинди. Шу куни қариндошлари, яқинлари, ...
9 май 2017
Болалигимизда Дўстжон дадамнинг Улуғ Ватан уруши иштирокчиси эканлигидан фахрланардик. Ҳар 9 май байрами арафасида дадамни мактабга ва бошқа мажлисларга ...
4 август 2017
Карикатурачи рассомлар дам олишда давом этаркан, Элтуз боти эътиборингизга Ўзбекистонда бугун долзарб энг эски карикатурани тақдим этади. 2015 йилнинг ...
22 феврал 2017
63 ёшли сиёсий маҳкум Муҳаммад Бекжон қамоқ муддатини тўлиқ ўтаб бугун озодликка чиққани инсон ҳуқуқи фаолларининг қувончига сабаб бўлмоқда. ...
Блоглар
17 феврал 2020
Ўзбекистонда тобора оммавийлик касб этаётган, “президент ташаббуси” билан ташкил этилаётган кластерлар пахтани қўшиб ёзишнинг олдинги ...
13 феврал 2020
Сиёсатшунос Рафиқ Сайфулин Ислом Каримов режимининг етакчи тарғиботчиларидан бири эди. Бугун у ватанга хоинликда айбланяпти.  ...
6 феврал 2020
Марказий Осиё давлатларига паст назар билан қарашини яширмайдиган Россия либерал демократик партияси лидери Владимир Жириновский ...