Asosiy mavzular
21 sentyabr 2021

Vaqt mashinasi: Derenik Apresyan

O‘sha mash'um 30-yillarda millatimiz oydinlarining qatag‘onlari tepasida turganlar orqasida nafaqat millat xoinlari, balki millatimizning chinakam tashqi dushmanlari ham ko‘p edi, albatta.

Shundaylardan biri jadidlarni qatag‘on qilishda faol qatnashgan arman millatchilari tashkiloti – “Dashnoqtsutyun” a'zosi Derenik Zaxarovich Apresyandir.

Fitratni o‘limga mahkum qilgan jallodlarning eng kattalaridan biri aynan mana shu Apresyan bo‘ladi. Derenik Zaxarovich Apresyan 1899 yil Rossiya imperiyasining Yelizavetpolsk guberniyasi Qozoq uezdi Tatli qishlog‘ida tug‘ilgan.

Uning Chor Rossiyasi O‘rta Osiyoga bostirib kelgandan so‘ng ular bilan kelgan arman jamoasining farzandi ekani aniq. Derenik ruhoniylar oilasida dunyoga kelgan (ko‘p jallodlarning ruhoniylardan kelib chiqishi judayam g‘alati).

1917-1918 yillarda yosh Derenik arman millatchilari tashkiloti – “Dashnoqtsutyun” a'zosiga aylanib, bolsheviklar uyushtirgan jinoyatlarda qatnashadi.

1919-1920 yillarda Tiflisdagi Zakavkaze universitetining tibbiyot fakultetida o‘qiydi. 1921 yilda Yakov Sverdlov nomidagi kommunistik universitetni tamomlagan. 1919 yildan RKP (b) a'zosiga aylanadi.

1921 yilda Moskva issiqlik boshqarmasining ta'minot bo‘limida nazoratchilik qiladi. 1921-1926 yillar Zabaykale guberniyasi qo‘mitasida xo‘jalik va partiya ishlarida targ‘ibot-tashviqot bo‘limi mudiri lavozimida ishlaydi. 1922 yildan Priamursk guberniyasi RKP (b) byurosi mas'ul kotibi.

Fitrat kabi jadidlar ilmu urfon, ziyo tarqatayotgan paytda Apresyan, Segizboev, Yusupov singarilar bolsheviklarga qulday xizmat qilib, ularning dohiylariga sig‘inish bilan ovora edilar.

Bolsheviklarga esa aynan ana shunday odamlar, buyruqni so‘zsiz bajaradigan ana shunday manqurtlar, jallodlar kerak edi. Apresyanning xizmatlarini inobatga olgan partiya 1926 yildan uni o‘zining jazolash mashinasi bo‘lgan OGPU saflariga oladi.

1931 yilda esa Apresyan OGPUda bo‘lim boshlig‘i o‘rinbosarligigacha ko‘tariladi. Qarang, Moskvada OGPUning hatto bo‘lim boshlig‘i ham bo‘lmagan bir odamning O‘zbekiston ichki ishlar xalq komissari qilib yuborilishi g‘alati.

Bu oddiy tasodifga o‘xshamaydi. Bolsheviklar 17-yildagi Turkiston ozodlik harakatini arman millatchilari qo‘li bilan bostirganlarini juda yaxshi eslashardi.

Bu safar ham aynan o‘sha millatning millatchilar tashkiloti – “Dashnoqtsutyun”ning sobiq a'zosi bo‘lgan kimsani o‘zbek ziyolarini qatag‘on qilish uchun yuborganligi tasodif emasdi menimcha.

Derenik Zaxarovich Apresyan 1937 yil avgust oyidan 1938 yil noyabrigacha O‘zbekiston SSR NKVDga rahbarlik qilib, maxsus uchlik tarkibiga kiradi.

Apresyan o‘zbek oydinlarini, jadidlarini ayovsiz qatag‘on qilishda faol qatnashgan. Eng qizig‘i, o‘zbek millatining bu qotilini O‘zbekiston SSR hududidan SSSR Oliy Sovetiga deputat qilib saylaganlariga hayron qolmasa ham bo‘ladi. Saylovlar qachon o‘zi shaffof, sof adolatli o‘tganki, o‘sha mudhish 30-yillarda o‘tsa?

Ammo mazlumlar qarg‘ishi qiyomatgacha qolmas ekan. Apresyan 1938 yil 20 noyabr kuni Yejov kadri sifatida Germaniya, Yaponiya, Italiya foydasiga josuslik qilganlikda ayblanib hibsga olinadi.

1939 yil 22 fevral kuni SSSR Oliy sudi harbiy kollegiyasi hukmi bilan Moskva yaqinidagi Kommunarka tumanida otib o‘ldiriladi.

Eltuz.com

Tag‘in o‘qing
31 avgust 2016
1995 yilning 26 iyunidan beri O‘zbekiston MXX raisi lavozimini egallab kelayotgan 72 yashar Rustam Inoyatov Karimov o‘rtadan ketishi bilan ...
28 noyabr 2018
Urganch tumanlararo fuqarolik sudining 27 noyabr kuni sudya O‘tkir Masharipov raisligidagi majlisida jurnalist aka-uka Bobojonovlarning uyini musodara qilish borasidagi ...
11 mart 2020
Ota o‘g‘liga telefonda: «Damasga pulim yetmadi, bolam. Yana o‘n million yubor». Rassom Kirpi
20 aprel 2018
Prezident Mirziyoev 18 aprelda imzolagan qarorga ko‘ra, O‘zbekistonda amaldagi davlat raqamlarini xalqaro namunadagi raqamlarga almashtirishni ko‘zda tutuvchi transport vositalarini ...
Bloglar
22 oktyabr 2021
O‘g‘il nevarasini qo‘rqitib, muntazam zo‘rlagan toshkentlik amaki haqida video tarqaldi. Bu amaki «nojo‘ya jinsiy harakat ...
18 oktyabr 2021
(Taniqli shoir va siyosatchi Muhammad Solihning “Imperativ” kitobidan 36-qism. Audiokitob matnini muallifning o‘zi o‘qigan. Davomi ...
14 oktyabr 2021
Dastlab bolsheviklar Yosh buxoroliklar, jadidlarning kommunistik partiyaga qo‘shilgan a'zolaridan iborat Buxoro Xalq Sovet Respublikasini tuzdilar.  ...