Asosiy mavzular
17 avgust 2021

Afg‘onistondagi rejim almashuvining O‘zbekistonga xavfli ta'siri

Londondagi Sharq va Afrika tadqiqotlari instituti tahlilchisi Alisher Ilhomov o‘zining feysbuk sahifasida Afg‘onistondagi so‘nggi voqealarning O‘zbekistonga ta'sirini bunday izohladi:

«Men uchta asosiy nuqtani ajratib ko‘rsatgan bo‘lardim.

1. «Tolibon»ning O‘zbekiston hududiga bostirib kirish xavfi bormi?

Menimcha, bu tahdid nolga yaqin. «Tolibon» qo‘shnilarining suverenitetiga tajovuz qilmoqchi emasligini bir necha bor bildirgani uchungina emas.  Hokimiyatni o‘z qo‘liga olgach, ular davlat hokimiyati partiyasi maqomidan kelib chiqqan holda yangi mantiqqa amal qilishlari kerak bo‘ladi. 

Ha, ular endi davlat, shuning uchun bir qator yangi majburiyatlarni o‘z zimmasiga olishlari kerak bo‘ladi.  Eng avvalo, ularning asosiy vazifasi xalqaro legitimlikka, ularning suveren davlat sifatida e'tirof etilishiga erishish bo‘ladi.

Shuning uchun (o‘z g‘oyalariga xilof bo‘lmagan tarzda) tajovuzkor harakatlari uchun yanada ko‘proq ayblanish va izolyatsiyaga tushib qolmaslik uchun barcha ishni qilishadi. 

Ikkinchidan endi ular iqtisodiy vaziyat va aholining turmush darajasi uchun javobgarlikni o‘z zimmalariga olishlari kerak bo‘ladi.  Shu nuqtai nazardan, shimoliy qo‘shnilar bilan iqtisodiy hamkorlik aloqalarini o‘rnatish, jumladan, transport yo‘laklari, elektr energiyasi, gaz va neft yetkazib berish masalasida manfaatdor bo‘lishadi.

Shu ma'noda «Tolibon» hukumati bilan hamkorlik istiqbollari avvalgidek qoladi. Qolaversa, agar toliblar butun mamlakatda qonuniylik va tartibni o‘rnatishga muvaffaq bo‘lsalar, iqtisodiy hamkorlik istiqbollari faqat yaxshilanadi. 

Lekin yuqorida aytilganlar O‘zbekiston uchun hech qanday xavf yo‘q degani emas. Xavf shundan iboratki,  uning janubiy qo‘shnisi endilikda eng qat'iy shariat qonunlari bilan boshqariladigan mamlakatga aylanib,  shu tariqa yurtimizda islomiy kayfiyatni qo‘zg‘atishi mumkin. Bundan tashqari, Abror Muxtor Ali kabi mahalliy xamirturushli «toliblar» musulmonlarning muayyan bir qismi orasida tanilgan.

Jamiyatning ayni qismi Afg‘onistonda toliblar o‘rnatayotgan tartiblardan faqat ilhomlanadi.  O‘zbekiston hukumati esa bu fikrlarga haddan ziyod zid kelishdan qo‘rqadi. Shu bois, manaviyatchilik va uyatchilik ruhidagi konservativ mafkurani singdirish tendentsiyasi faqat kuchayadi,  bundan esa ayollar huquqlari va yoshlarning erkinlikni sevuvchi qismi ko‘proq zarar ko‘radi. 

3.  Yana bir xavf bor. «Tolibon» ochiqchasiga (va aftidan, AQSh bilan muzokaralarida) o‘z hududida xalqaro jihodchi tashkilotlar tuzilishiga yo‘l qo‘ymaslikka va'da bergan.  Ular haqiqatan ham Afg‘onistondan IShID bo‘linmalarini siqib chiqarib, bu majburiyatni bajarishga harakat qilishadi. 

IShID a'zolari qaerga borishlari kerak, ayniqsa, ularning safida mamlakatlarimiz fuqarolari bo‘lsa? Ulardan ba'zilari Markaziy Osiyo davlatlari hududiga kirishga harakat qilishlari mumkin, kichik bo‘lsa ham.  Shu bilan birga, ularning Afg‘onistonning Turkmaniston va Tojikiston bilan chegaralari orqali mintaqaga kirib borish ehtimoli ko‘proq”.

Tag‘in o‘qing
18 iyun 2018
Joriy oy so‘nggida O‘zbekiston yoshlar ittifoqi (O‘YoI)ning navbatdagi qurultoyi bo‘lib o‘tadi va unda mazkur tashkilot rahbari, prezidentning yoshlar siyosati ...
16 fevral 2017
15 fevral kuni Shavkat Mirziyoevga videoshikoyat bilan murojaat qilgan toshkentlik tadbirkor Olim Sulaymonov qamoqqa olindi. Toshkent viloyatining Qibray tumanida ...
5 avgust 2020
Mirziyoev boshqaruvida tashqi siyosatda, bir tomondan, Rossiya va uning geosiyosati bilan bog‘liq munosabatlardagi milliy manfaatlar borasida ko‘pchilik noroziligiga sabab ...
7 yanvar 2016
Saudiy Arabistoniga rasmiy safari doirasida Tojikiston prezidenti Imomali Rahmon Makkai Mukarramaga borib, o‘z yaqinlari bilan Umra ibodatini ado etdi. ...
Bloglar
20 iyun 2022
1990 yil 20 iyunda O‘zbekiston SSR Oliy Soveti tomonidan Mustaqillik deklaratsiyasi qabul qilingan edi. Mamlakat ...
17 iyun 2022
Biz nima uchun o‘zbek jamiyatida «ayollar huquqi» deb gapiramiz va bu ko‘pchilikka yoqmaydi?Buning sabablarini bilish ...
7 iyun 2022
(Taniqli shoir va siyosatchi Muhammad Solihning “Imperativ” kitobidan 54-qism. Audiokitob matnini muallifning o‘zi o‘qigan) AMAL ...