Asosiy mavzular
27 noyabr 2023

27 noyabr – Turkiston muxtoriyati tuzilgan kun

Rossiyaning mustamlakachilik siyosati ta'siri ostidagi O‘zbekistonning bugungi hukumati Turkiston muxtoriyati tuzilgan sanani atay unutishga intilib keladi va bu sana mamlakatda nishonlanmaydi.

1917 yilning 27 noyabrida Umumturkiston musulmonlarining IV qurultoyida Turkiston muxtoriyati tashkil topdi. 200 delegat ishtirokida o‘tgan qurultoyda yangi hukumatning 12 vakildan iborat qonunchilik va ijro hokimiyati tuzildi.

Jumladan, Muhammadjon Tinishboev muxtoriyat raisi, Sulton Shoahmedov rais o‘rinbosari, Mustafo Cho‘qay tashqi ishlar vaziri etib saylandi.

Mustafo Cho‘qay
Turkiston muxtoriyati prezidenti

Turkiston muxtoriyati sekulyar, ya'ni dunyoviy davlat printsiplari asosida tuzilgan edi.

Muxtoriyatning uch oylik faoliyati davomida qadimchilarning jadidlarga qarshi oyoqlangani bolsheviklarga qo‘l keldi. Jumladan, eski tuzum tarafdori bo‘lgan Sho‘roi ulamo vakillari muxtoriyat tarkibiga kirishdan bosh tortishdi.

1917 yilning dekabrida Tinishboev iste'foga chiqdi va raislikka Mustafo Cho‘qay saylandi.

Mustafo Cho‘qay Turkistonning «yakson qiluvchi sovetlar ta'siri» ostida qolishini istamadi. 1918 yilning yanvariga kelib covetlar hokimiyatini tan olishdan bosh tortdi.

Shundan keyin Turkiston muxtoriyatini yo‘q qilish uchun Moskvadan Konstantin Osipov boshchiligida 11 eshelondan iborat harbiylar va zambaraklar jo‘natildi.

Jazo otryadiga dashnoqlar armiyasi qo‘shildi. Rus agressiyasi natijasida muxtoriyat tor-mor qilindi. Mustaqillik uchun kurashgan o‘n minglab odamlar halok bo‘ladi.

Urushda, ayniqsa, dashnoqlarning alohida vahshiyliklar sodir etgani tilga olinadi.

Shundan so‘ng Mustafo Cho‘qay Oqto‘ba orqali Ural cho‘llariga qochadi. Alash o‘rda tashkilotiga qo‘shilib, siyosiy kurashni davom ettiradi.

Turkiston muxtoriyati fevral inqilobidan so‘ng demokratik taraqqiyot yo‘lida bugungi Turkiston, jumladan, O‘zbekiston, Qirg‘iziston, Qozog‘iston, Tojikiston hududlarini birlashtirgan ilk demokratik hokimiyat tuzilmasi bo‘lgani aytiladi.

Ayrim manbalarda Turkiston muxtoriyati Qo‘qon muxtoriyati deb ham yuritiladi.

Video: https://youtu.be/4_3Ox1TxjBE

Eltuz.com

Tag‘in o‘qing
28 fevral 2020
Aleksey Volosevich Bir necha o‘n yillar davomida O‘zbekistonda eng mashhur bo‘lgan rusiyzabon «Ilhom» teatri binosining ko‘chirilishiga oid shov-shuvlar hamon ...
1 noyabr 2019
Kecha Mang‘itdan Qozog‘istonning Taroz shahriga borib taksichilik qilayotgan amaki bilan gaplashdim. Taroz O‘zbekistondan yaxshi, dedi u odam. Nega yaxshi ...
18 fevral 2022
Mana fevralniyam belini sindirdik. Yana 15 kun chidab bersak bahor keladi. Balki ko‘klam kelsa prezidentga maqtov yozadigan maddoxlar bahor ...
15 mart 2021
Rassom Kirpi
Bloglar
14 fevral 2024
«Yoshlar» telekanalida sodir bo‘layotgan korruptsiya oldida «Sport» telekanali direktori Zohid Karimov qo‘y og‘zidan cho‘p ololmaydigan ...
13 fevral 2024
Tarmoqning o‘zbek segmenti o‘zbek davlat ramzlariga nafratni parvarishlamoqda. Ijtimoiy tarmoqlarda mahalla raisi va faollarning davlat ...
11 yanvar 2024
Qirg‘iziston parlamenti kecha, ya'ni 10 yanvarda ko‘pchilik ovoz bilan deputat Emil Jamg‘irchievni jinoiy javobgarlikka tortishga ...