Asosiy mavzular
8 dekabr 2021

Kasaba uyushmasi nima va u qanday tuziladi?

“Eltuz”mehnat huquqlariga oid animatsiyalar turkumini davom ettiradi. Bugun biz sizga kasaba uyushmasini qanday tuzish haqida hikoya qilamiz. 

Dastavval kasaba uyushmasi nima ekanini aniqlashtirib olamiz. Kasaba uyushmasi bir korxonaning umumiy manfaatlarga ega xodimlari birlashmasidir. Bu birlashma a'zolarning huquq va kasbiy manfaatlarini himoya qilish maqsadida jamoatchilik asosida tuziladi. 

Kasaba uyushmalari faoliyati kafolati O‘zbekiston Respublikasi qonunchiligida aniq belgilab qo‘yilgan. Masalan, xodimning kasaba uyushmasiga a'zoligi mutlaqo ixtiyoriydir, uni kasaba uyushmasi a'zoligiga qabul qilish yoki undan chiqishga majburlash mumkin emas. 

Kasaba uyushmalari adliya organlarida ro‘yxatdan o‘tgan jamoatchilik birlashmasi shaklida faoliyat yuritadi. 

Kasaba uyushmasi o‘zaro mehnat munosabatlariga kirishuvchi rahbar (ish beruvchi) va xodimlar mavjud bo‘lgan tashkilot yoki korxonada tuziladi. 

Kasaba uyushmasi tuzish ixtiyoriy bo‘lib, tashabbus albatta ishchi-xizmatchilarning o‘zidan chiqishi kerak. 

Tashkilot yoki korxonada kasaba uyushmasi tuzish uchun tayyorgarlik chora-tadbirlarini ko‘rish maqsadida, avvalo, faol xodimlardan iborat tashabbus guruhi tuzilishi lozim. 

Kasaba uyushmasini tuzish jarayonini to‘g‘ri tashkil etish uchun korxona kasbiy va sohaviy jihatdan tegishli bo‘lgan tarmoq kasaba uyushmalari birlashmasi huquqshunoslari bilan mazkur masalada maslahatlashib olish zarur. 

Shuningdek, birlamchi kasaba tashkiloti o‘zi qo‘shilmoqchi bo‘lgan kasaba uyushmasi nizomi bilan yaxshilab tanishib chiqishi joiz. 

Kasaba uyushmasini tuzish uchun tashabbus guruhi birlamchi kasaba tashkilotining ilk ta'sis yig‘ilishini o‘tkazishi kerak. Bundan ish beruvchini xabardor qilish maqsadga muvofiqdir. 

Ilk ta'sis yig‘ilishida kasaba uyushmasini tuzishga qaror qilinadi, uning rahbar organlari tashkil etiladi va nizomi qabul qilinadi. Kasaba uyushmasi qo‘mitasi va uning raisi, zarur hollarda esa raisning o‘rinbosari, shuningdek, revizor yoki reviziya komissiyasi saylanadi. 

Ishchi-xizmatchilar soni 15 nafardan ortiq bo‘lganda kasaba uyushmasi qo‘mitasi va reviziya komissiyasi (agar birlamchi tashkilotning hisob raqamini ochishga qaror qilingan bo‘lsa) saylanadi. 

Kasaba qo‘mitasi a'zolari soni toq bo‘lishi va unga ish beruvchining turli bo‘limlari vakillari kiritilishi kerak. Qo‘mita tarkibi miqdori kasaba uyushmasi a'zolarining umumiy sonidan kelib chiqib belgilanadi. Ta'sis yig‘ilishida kasaba qo‘mitasining birlamchi tarkibi tasdiqlanadi. Kasaba uyushmasiga yangi a'zolar qabul qilingandan keyin uning tarkibi nizomda yoki boshqa me'yoriy hujjatlarda belgilangan tartibda to‘ldirilishi va yangilanishi mumkin. 

Faoliyatining dastlabki bosqichida kasaba qo‘mitasi raisi jamoatchilik faoliyatini asosiy ishi bilan birgalikda olib borishi mumkin. Biroq a'zolari soni 300 nafardan ortiq bo‘lgan kasaba tashkilotlarida moliyaviy imkoniyatga qarab raisni asosiy ishidan ozod etib, kasaba uyushmasi shtatiga o‘tkazish tavsiya qilinadi. 

Yig‘ilish qarori bayon tarzida rasmiylashtiriladi hamda uni rais va kotib imzolaydi. Kasaba uyushmasining har bir a'zosi kasaba uyushmasiga a'zo bo‘lish to‘g‘risida ariza yozishi va har oyda a'zolik badali ushlab qolinishiga rozilik bildirishi shart. Oylik badal miqdori yig‘ilish ishtirokchilari tomonidan belgilanadi va u odatda maoshning 1 yoki 2 foiziga teng bo‘ladi.  

Ta'sis yig‘ilishi o‘tkazilganidan keyin 10 kun ichida birlamchi kasaba tashkiloti tuzish to‘g‘risidagi qaror hududiy (tuman, shahar, viloyat birlashgan qo‘mitasi) kasaba uyushmalari organiga yuboriladi. U bo‘lmagan taqdirda esa qaror birlamchi kasaba tashkiloti qo‘shilmoqchi bo‘lgan respublika kasaba uyushmalari kengashiga jo‘natiladi.

Birlamchi tashkilotning xati va qarori asosida yuqori turuvchi kasaba organi uni o‘z safiga qo‘shib olish, uning hisob raqamini ochish va muhrini tayyorlash to‘g‘risida qaror qabul qiladi. 

Yuqori turuvchi kasaba uyushmalari organi tarkibiga qo‘shilganidan so‘ng birlamchi kasaba tashkiloti ro‘yxatdan o‘tkazilgan hisoblanadi. Bu holatda u tarmoq kasaba uyushmalari birlashmasi nizomi asosida faoliyat yuritadi. 

Xodimlar ta'sis yig‘ilishi yoki kasaba uyushmasi a'zolari qaroriga ko‘ra kasaba tashkiloti adliya organlarida ro‘yxatdan o‘tib, yuridik shaxs maqomini olishi mumkin. 

Eltuz.com

Tag‘in o‘qing
12 dekabr 2015
Yangi raxbar: «Tralli vallini yig‘ishtirib hammangiz IShIDga qarshi qo‘shiq aytasizlar!» Rassom: Tuz Eltuz.com
28 iyun 2019
Ba'zan xorijda, G‘arb davlatlarida yashayotgan vatandoshlarimizga hayron qolaman. Amerika, Kanada va Yevropada kim bilan gaplashmang, ko‘pchilik shu davlatlarning liberal, ...
7 iyul 2019
«Ozodlik ohanglari» audiokitobi o‘zbek modern she'riyatining asoschisi Rauf Parfi she'rlari bilan ochiladi. «Eltuz» nashri bu kitobdan o‘rin olgan she'rlarni ...
22 mart 2016
Gazetada yozilishicha, sex boshlig‘i nashriyotning rangli printerida 30 ta yuz dollarlik kupyura tayyorlagan. Soxta valyutani o‘tkazish uchun o‘ziga ikkita ...
Bloglar
26 noyabr 2022
Nukusdagi voqealarni o‘rganish bo‘yicha parlament komissiyasi taklifi va Qoraqalpog‘iston Jo‘qorg‘i Kengesi iltimosnomasiga ko‘ra, namoyishlarda qatnashib ...
3 noyabr 2022
1906 yilning 3 noyabrida Germaniyaning Berlin shahrida o‘tgan Xalqaro radiotelegrafiya anjumanida SOS signali halokatni bildiruvchi ...
1 noyabr 2022
Ulug‘ o‘zbek shoiri va muholifat lideri Muhammad Solih bilan suhbatning 11-qismi Turk birligi g‘oyasi va ...