Asosiy mavzular
23 may 2022

23 may – o‘zbek oydini Munavvarqori NKVD tomonidan o‘ldirildi

Bugun Turkiston xalqining milliy ozodligi uchun kurashgan Munavvarqori Abdurashidxonning NKVD jallodlari tomonidan o‘ldirilgan kundir.

Munavvarqori

Munavvarqori 1878 yili Toshkentda tug‘ildi. O‘zbek ziyolisi Abdurashidxon oilasidagi uchinchi o‘g‘il edi. Dastlab Toshkentda Yunusxon madrasasida o‘qidi. O‘n yoshidan Buxorodagi madrasalardan birida hadis va fiqh ilmidan tahsil oldi. Toshkentga qaytgach, Darxon mahallasi masjidida imomlik qildi.

Ismoilbek Gaspirali tomonidan 1881—1914 yillarda Qrimda nashr etilgan «Tarjumon» gazetasi Munavvarning milliy zehniyatiga ta'sir ko‘rsatdi va u keyinchalik Turkiston hududida ilk jadidlar maktabiga asos soldi.

Maktablar o‘z samarasini berdi, u yerda savodsiz turkistonliklar o‘qish-yozishni o‘rgandilar, milliy o‘zlikni tanidilar.

Munavvarqori jadid maktablari uchun yangi tovush usulida darsliklar — «Adibi avval» («Birinchi adib», 1907 yil) alifbe va «Adibi soniy» («Ikkinchi adib», 1907 yil) o‘qish kitoblarini chop ettiradi. Bular o‘lkadagi asosiy darsliklar sifatida oktyabr to‘ntarishidan so‘ng ham keng qo‘llaniladi.

Milliy ozodlik faqatgina maktab ochish bilangina amalga oshmasligini bilgan Munavvarqori o‘z siyosiy faoliyatini boshlaydi va hamfikrlari bilan Turkistonda «Sho‘roi ulamo» tashkilotiga asos soladi. Tashkilot Turkiston musulmonlari qurultoyini tashkil etib, 1917 yili Turkiston demokratik muxtoriyati e'lon qilinadi.

Munavvarqori sho‘ro tarixida «xalq dushmani», «millatchi», «mahalliy burjuaziya ideologi» deya ta'riflab kelindi. Unga nisbatan yosh avlodda nafrat tuyg‘usini tarbiyalashga harakat qilindi.

Munavvarqori bor-yo‘g‘i 53 yil yashadi. Shundan 39 yili inqilobdan oldingi chorizm mustamlakasi ostidagi bolalik, balog‘at va faollik davri bo‘lsa, qolgan 14 yili qizil imperiya va lenincha qatag‘on siyosati tomonidan ma'naviy xo‘rlanish zamoni bo‘ldi.

U 1929 yil 6 noyabrda qamoqqa olindi. Umrining oxirgi ikki yili harbiylashtirilgan siyosiy boshqarma qamoqxonalarida o‘tdi.

1931 yilning 23 mayida Moskva shahridagi Butirka qamoqxonasida qatl qilingan va Vagankova qabristoniga dafn etilgan.

Bahrom Rahmon
Eltuz.com

Tag‘in o‘qing
18 aprel 2020
«Eltuz» tahririyatga joriy yilning 14 aprel kuni bosh vazir Abdulla Aripov nomiga yuborilgan jamoaviy murojaat nusxasi kelib tushdi. 109 ...
8 avgust 2021
rassom Kirpi
29 aprel 2022
Azizlar yana sizlar bilan hamsuhbatman. Popuk qizlar yashaydigan Popdan tortib, boy biznesmenlar pulini traktor pritsepida tashiydigan Muxomongacha, Enamyaxshi qishlog‘idan ...
17 yanvar 2021
Shoira Gulchehra Nurullaeva bilan suhbat, 1988 yil. — Gulchehra opa, hozir qayta qurish davrida yashayapmiz. Suhbatimizni shu mavzudan boshlasak. — Men qayta qurishni o‘zim uchun yangilik deb bilmayman. Endi o‘ylasam, urush yillari qandaydir «xundori» tayyorlab, mahallamiz bolalarini tekinga davolaydigan otam, so‘nggi burdani «non»lab ortidan ergashibyurgan qiziga emas, qo‘shnining ochdan o‘layotgan bolasiga olib chiqqan onam qayta qurish odamlari ekanlar. Bir voqeani eslasam, ko‘zimga hali-hali yosh qalqadi. 1956 yil. O‘ninchini endigina bitirganman. Maktabimiz direktori Hafiz Yengalichev menga: — Seni Moskvaga, MGUga ...
Bloglar
20 iyun 2022
1990 yil 20 iyunda O‘zbekiston SSR Oliy Soveti tomonidan Mustaqillik deklaratsiyasi qabul qilingan edi. Mamlakat ...
17 iyun 2022
Biz nima uchun o‘zbek jamiyatida «ayollar huquqi» deb gapiramiz va bu ko‘pchilikka yoqmaydi?Buning sabablarini bilish ...
7 iyun 2022
(Taniqli shoir va siyosatchi Muhammad Solihning “Imperativ” kitobidan 54-qism. Audiokitob matnini muallifning o‘zi o‘qigan) AMAL ...