Asosiy mavzular
28 yanvar 2019

Tadbirkorlarga xronometraj qo‘yildi

Yangi yildan boshlab qo‘shimcha qiymat solig‘i joriy etilishi ortidan O‘zbekistonda tadbirkorlarning soliqdan qochishga intilishlari yanada kuchaygani kuzatilmoqda.

So‘nggi vaqtlarda ijtimoiy tarmoqlarda peshtaxtalari bo‘shab yotgan yirik supermarketlardan olingan suratlar ko‘plab chop etilmoqda.

Iqtisodiyotning bunday qiyin ahvolga tushishi mutaxassislar tomonidan avvaldan bashorat qilingandi.

Chunki QQSning birdaniga 20 foiz etib belgilangani ko‘pchilikni hushyor torttirgan, narx-navo oshishi qochib bo‘lmas holat ekanligi taxmin qilingandi.

Yanvar oyining avvalida unchalik bilinmagan bunday vaziyat oy oxirlaganda yaqqolroq ko‘zga tashlana boshladi. Zero, QQS zalvori endi-endi bilinmoqda.

Toshkentning eng yirik bozorlaridan bo‘lmish “O‘rikzor”da savdo qiladigan tadbirkorlardan birining aytishicha, soliqchilar do‘konda o‘tirvolib, kunlik tushumlarni hisob-kitob qilmoqda.

“Bizga xronometraj tushdi. Soliqchi kun bo‘yi do‘konda o‘tirib, har bir tushgan so‘mni hisoblamoqda. Xronometraj 2-3 kunlab davom etyapti”, deydi tadbirkor.

Shu o‘rinda tadbirkorlar xronometraj deb atayotgan amaliyotning mohiyatini tushunib olish zarar qilmaydi.

Xronometrajning ma'nosi shuki, soliq idorasi vakili savdo ob'ektida bir kunda qancha savdo qilinganini bevosita hisob-kitob qilib boradi. Shundan so‘ng mana shu tushumga qarab tadbirkorning yillik savdo hajmi miqdori hisoblanadi va u shu asosda soliq to‘lashga majburlanadi.

Gap shundaki, yillik savdo aylanmasi 1 milliard so‘mdan ortiq bo‘lgan tadbirkorlik sub'ektlari QQS to‘lashga o‘tkazildi. “O‘rikzor”da esa bunday katta aylanmaga ega bo‘lgan tadbirkorlar ko‘pchilikni tashkil etadi.

Foizi katta bo‘lgan QQSga o‘tish esa yirik tadbirkorlarning foydasi keskin kamayishiga olib kelishini aytmoqda savdogarlar.

“Odamlar xronometrajdan qochishning yo‘lini qilishga urinyapti. Masalan, do‘kon oldiga o‘zining odamini qo‘yib, katta miqdorda xarid qiladigan eski mijozlarni asta chetga olib, gapni tushuntirib, qaytarib yuborishyapti.

Doimiy mijozlar orasida birdaniga 2-3, hatto 5-6 million so‘mga tovar oladiganlar bor. O‘shalarni astagina ortga qaytarishyapti. Bo‘lmasa, agar shu kuni savdo 100 million bo‘lsa, o‘sha asos qilib olinib, keyin soliq uyimizni kuydirib yuboradi”, deydi “O‘rikzor”da savdo qiluvchi tadbirkor “Eltuz” bilan suhbatda.

Xuddi shunday holat umumiy ovqatlanish sohasida ham kuzatilyapti. Toshkentdagi kafelardan birining xo‘jayini unga nisbatan ham xronometraj amaliyoti qo‘llanilganini aytdi.

“Bir kunda 10 million so‘m hisoblayapti va kuniga bankka shuncha pul topshirasan, deyapti. Men topgan pulimning hammasini bankka topshirsam, keyin qanday ishlayman”, deydi kafe xo‘jayini.

Uning aytishicha, kuniga 10 million so‘mlik savdo qilgani bilan go‘sht, sabzavotlar kabi kafe uchun kerakli mahsulotlarning hammasini bozordan xarid qiladi. Bankka topshirilgan pulni esa baribir vaqtida ololmaydi. Natijada kafening ishi yurishmaydi.

Tadbirkorlar o‘zlarini soliq to‘lashdan qochishga majbur qilayotgan QQS balosi bilan imkon qadar kurashayotgan bir paytda davlatning tegishli idoralari bu yangi soliq siyosatini oqlash harakatini davom ettirmoqda.

Jumladan, Davlat soliq qo‘mitasi ixtiyoriy ravishda QQS to‘lashga o‘tadiganlar uchun “yagona soliq to‘lovi summasi byudjetga to‘lanishi lozim bo‘lgan QQS summasiga, lekin yagona soliq to‘lovi summasining 50 foizidan ko‘p bo‘lmagan miqdorga kamaytirish tartibi saqlanib qolinishi”ni bildirdi.

Lekin davlatning “shirin” so‘zlari tadbirkorlarni ishontira olayotgani yo‘q. Aksincha bo‘lyapti hammasi.

Zero, bozor iqtisodiyoti foyda ko‘rishga asoslangan. Tadbirkorning foydasini kamaytiradigan har qanday yangilik esa iqtisodiyotga teskari ta'sir ko‘rsatadi.

Bahodir Sharif
Eltuz.com

Tag‘in o‘qing
26 oktyabr 2020
Hammani turli to‘lovlarga majburlaydigan Majburiy to‘lov byurosi xodimlarining o‘zi majburiy paxta terimiga majburlanmoqda.  “Majbur” so‘zi ustida qurilgan bu gap ...
14 aprel 2020
Britaniya kemasozlik shirkatiga tegishli «Titanik» 1912 yilning 14 aprelidan 15 apreliga o‘tar kechasi halokatga uchradi. «Titanik»da bo‘lgan 2358 kishidan ...
9 yanvar 2018
6 yanvardan instagram va feysbuk sahifalarida stixiyali tarzda o‘zbeklar do‘ppi fleshmobini boshlashdi. Unga tarmoqda boshqa millatlar ham qo‘shilishdi. Zardo‘ziyu ...
6 fevral 2018
Istanbuldagi Otaturk qo‘nalg‘asida 1 kilo 75 gramm qoradorini Toshkentga olib ketayotgan 35 yashar O‘zbekiston vatandoshi S.K ushlandi. Turkiyadagi «Hurriyat» ...
Bloglar
26 avgust 2022
30 yildirki sargardonlikda, avval Norvegiyada keyin Turkiyada yashayotgan Muhammad Solih yangi kulliyoti – asarlar to‘plami ...
15 avgust 2022
Taniqli siyosat arbobi va shoir Muxammad Solih suhbatining davomida sevimli ayoli Oydin xonim bilan kechirgan ...
10 avgust 2022
Taniqli siyosat arbobi va shoir Muxammad Solix bilan may oyida o‘tkazilgan bu suhbat bevosita Eltuz ...