ART-DURBIN
15 июн 2017

Неъмат Қўзибоев. Синиқ чорчўпларда қолган абгор сувратлар…

Неъмат Қўзибоев собиқ совет даврида рантасвир асарлар яратиб, ёрқин шуҳрат қозонган саноқли ўзбек рассомларининг биридир.

Бугун, унинг асарлари дунёнинг кўплаб йирик музейларида сақланмоқда.

Неъмат Қўзибоев, «Тадқиқотчилар», рангтасвир. Санкт Петербург Бадиий академияси музейи

Табиатга уйғун ранглар устаси бўлган рассомни унинг шогирдлари ҳам устозлари ҳам бирдек севишган.

Бироқ уни яқиндан билганлар рассомнинг ҳаёти, айниқса унинг сўнгги йиллари анча мураккаб кечганини айтишади.

Қўзибоев устахонасининг бузилиб текисланган қисми

Тошкент Санъат Музейида унинг асарлари 70 йиллардаги синиқ рамкаларда, абгор ҳолатда қолмоқда.

Унинг улуғ асарлари яралган устахонасини эса, ҳокимиятнинг Рассомлар уйига тижорат мақомини бериш қарори билан яқинда бузишни бошлашганди.

Ижод даврининг бошланиши

Неъмат Қўзибоев 1929 йил Фарғона вилоятида туғилди.

Унинг отаси Мирзабой Қўзибоев инқилобгача Санкт Петербургда, Рус мустамлакаларидаги бойларнинг болалари учун очилган мактабда таълим олган.

Уларнинг отаси Ҳамза Ҳакимзода, Қори Ёқубов, Тамара Хоним каби таниқли шахслар билан дўст бўлган.

Рассомнинг талабалик даври

1930 йили Қўқон мухториятидаги фаолияти Мирзабой Қўзибоев ва унинг акаларининг сирли ўлимига сабаб бўлди. Натижада Неъматнинг онаси болаларини олиб Тошкентга кўчиб келади.

Уруш йиллари Қўзибоев Бадиий билим юртига ўқишга киради ва тезгина ўз истеъдодини намойиш қилади.

Таниқли рассом Чингиз Аҳмаров билан биргаликда Навоий театрининг деворий расмлари устида ишлайди.

1947 йили, Неъмат Қўзибоев Ленинграднинг Репин номидаги Бадиий Академиясида ўқишни давом эттиради.

1953 йили олтин медалга сазовор бўлган, рассомнинг «Тадқиқодчилар» асари Санкт Петербург Бадиий Академияси Музейи кўргазмалар залида ҳозир ҳам осиғлиқ турибди.

Табиат билан дилкаш рассом

Ўзбекистонга қайтгач, Неъмат Қўзибоев Беньков Номидаги Бадиий Билим юртида, кейинчалик эса Островский номидаги Тошкент Театр ва рассомчилик институтида дарс беради.

Келажакда унинг шогирдлари орасидан кўплаб таниқли рассомлар етишиб чиқди.

Сталин ва хрушчев даврида Неъмат Қўзибоев ўзбек рангтасвири етакчиларидан бирига айланади.

У турли – портрет, пейзаж, кўпфигурали композиция жанрларда маҳорат билан асарлар яратади.

Неъмат Қўзибоев дастлаб график рассом сифатида эътироф этилган

Қўзибоевни нозик чизмакаш рассом сифатида эътироф этишади, бироқ у ранг устаси сифатида, айниқса манзара рангтасвири соҳасида шуҳрат қозонади.

Рассомнинг ўзи эса, фақат қадрдон табиат билан якка қолиб у табиийлик ва уйғунликка эришганини эътироф этган.

Рассом ҳаётининг кўпчиликка қоронғу бўлган тарафи

Қўзибоев ўзидаги истеъдодни эрта намоён қилди. У 197

0 йили ЎзССРнинг энг ёш халқ рассоми бўлди.

Бироқ, унинг карьераси кўплар ўйлагандек, жудаям ёрқин бўлмагани, давр мураккабликларига тўла бўлганини айтишади.

Масалан, Қўзибоевга узоқ вақтгача халқаро сафарлар учун руҳсат беришмаган.

У анча кейин бундай руҳсатни олади ва илк бор ўзидан анча ёш ҳамкасбларига нисбатан ҳам кеч ҳорижий сафарга чиқишга муваффақ бўлади.

«Юмшоқ ва зиддиятсиз феъли билан бирга, ҳақсизлик, қўполлик, маданиятсизлик ва ўз устида ишлашни истамаслик унга кўпроқ оғир ботарди», дея эслайди унинг ўғли Ғайрат Қўзибоев.

Неъмат Қўзибоев «Тоғ манзараси»

2000 йиллар бошида, Ўзбекистондаги бадиий қадриятларнинг йўқ қилиниши ҳолатлари унга қаттиқ таъсир қилган.

Очиқчасига ўғирлик фактлари ва ҳокимият тепасига маданиятдан йироқ одамларнинг келиши уни даҳшатга солган.

Бу улуғ рассом ва унинг замондошлари катта машаққатлар билан яратган бадиий мерос, бир гуруҳ ўғритабиат, беҳосият амалдорлар томонидан йўқ қилина бошланган давр эди.

Неъмат Қўзибоев 2004 йили вафот этди.

Бугун эса бу маданий мерос ва уни яратган одамлар хотирасини сақлаш учун истак ҳам, пул ҳам йўқ.

Акмал Ризаев 
Ўзбекистонлик муаллиф тахаллуси
Eltuz.com

Тағин ўқинг
13 октябр 2016
«Ҳуррият» газетаси (12.10) ўзининг 1000-сони чиқиши муносабати билан нашрни ташкил этиш жараёнларида бевосита иштирок этган таниқли журналист Аҳмаджон Мелибоевнинг ...
5 май 2017
Франциянинг қудратли императори Напалеон Бонапарт 1821 йилнинг 5 майида (Napoléon Bonaparte) муқаддас Елена оролида банди бир тарзда оламдан ўтди. ...
10 май 2016
Бугун Eltuz.com нашри Ўзбекистондаги коррупцион бошқарув тизимини акс эттирган рассом Элсеварнинг янги ҳажвий суратини ақдим этади. Бу клептократик иншоотдан ...
17 март 2017
16 март куни эрталаб, иммиграция қоидаларини бузганлик айби билан ушланган Россиянинг «Новая газета» мухбири 30 яшар ўзбекистонлик Худоберди Нурматов ...
Блоглар
28 июл 2017
Шу йилнинг 26 мартида Тошкентнинг «Гранд-кафе» емакхонасида содир бўлган бу воқеада жамиятдаги шафқатсизлик, ҳокимият амалдорларининг ...
23 июл 2017
Бундан юз йил бурун Туркистонда рўй берган бу воқеа минтақанинг бўлинган мамлакатларида бугун турлича талқин ...
22 июл 2017
Эътироз билдиришга уриниб ҳам кўрманг, чунки бу бугуннинг ҳақиқати. Ўзбекистоннинг қайси вилоятига борманг, пахтазорда юрган, ...