Асосий мавзулар
9 апрел 2018

9 апрель – Жунаид Россия билан тинчлик шартномасини имзолади

Жунаидхоннинг Россия билан ушбу келишуви Хива хонлигининг Тахта қалъасида имзолангани учун “Тахта шартномаси” дея тарихга кирган.

Битим Совет ҳукумати Хива хонлиги устидан Чор давридаги ҳукмронлигини қайта тиклаш учун “вақтдан ютиш” тадбири сифатида қаралади.

1919 йилнинг 9 апрелида Хива хонлиги манфаатларини большевиклар тажовузидан Хиванинг сўнгги хони Саид Абдулло номи билан ҳимоя қилаëтган Жунаидхон ва Кремль вакили (ТурЦИКнинг Хива ишлари бўйича фавқуллода комиссари) А.Ф.Христофоров “сулҳ битими”ни имзолашади.

Битим юзасидан музокаралар Хивадан 20 км узоқликдаги Тахта қалъасида 7 апрелда бошланиб, икки кун давом этади.

Музокарада Хива хонлиги Жунаидхон (ҳужжатларда Муҳаммад Қурбон Сардор Хон-Жунаид), Хон эшон ва Совет тажовузига фаол қуролли қаршилик олиб бораëтган туркман отлиқ гуруҳларининг сардорлари ва Хива хони Саид Абдуллахоннинг вакили (исми аниқланмаган) қатнашади.

Кремль тарафини ТурЦИКнинг Хива ишлари бўйича фавқуллода комиссари А.Ф.Христофоров тамсил қилади.

Икки кун давом этган музокаралар ортидан имзоланган “тинчлик келишуви” томонларга ўқ отишни тўхтатиш ва маълум жабҳаларда орқага чекиниш мажбуриятини юклайди.

Бу келишув 1919 йилнинг 26 апрелида ТурЦИК тарафидан тасдиқланиб, инобатга олинган.

Совет Туркистонининг саккизинчи қурултойида қилинган асосий маърузада мазкур ҳужжат “советларнинг улкан дипломатик ютуғи” сифатида қайд қилинган.

“Тахта шартномаси” имзоланиши тадбиридаги Кремль тамсилчиларидан яна бири Н.Вострикова битим билан боғлиқ тафсилотни ўз эсдаликларида қайд этган.

Унга кўра¸ битимдан бир кун ўтиб фавқуллода комиссар А.Ф.Христофоров бошчилигидаги миссия Хивага боради ва 11 апрель куни Хиванинг сўнгги хони Саид Абдулла тарафидан қабул қилинади.

Саид Абдуллахон келишув имзолангани муносабати билан советларга озиқ-овқат эҳсон қилади.

Востриковага кўра¸ Саид Абдуллонинг бу эҳсони очликдан ўлар ҳолига келган қизил аскарлар учун айни муддао бўлган.

Саид Абдулло фармони билан Петро-Александровск (ҳозирги Тўрткўл) шаҳридаги Қизил Армия аскарларига 6 минг пуд буғдой ва арпа берилади.

Бу “эҳсон” уч кун ичида Қизил Армиянинг Амударë бўлими аскарларига етказилади.

Eltuz.com мухбири танишиб чиққан тарихий ҳужжатларда ушбу битим Кремль тарафидан тезда бузилгани ҳақида маълумотлар мавжуд.

Битимдан уч ой ўтар-ўтмас, Кремль вакили РВС (Революционный военный совет) 1919 йилнинг 12 июлида Чоржўйга телеграмма юбориб, Амударë гарнизонини ҳужумга тайëрлашга буйруқ беради.

1920 йил 2 февралда большевиклар Жунаидхон лашкарини мағлубиятга учратиб, хонликни забт этдилар.

Саид Абдуллахон тахтдан туширилиб, уй қамоғига олинди, Жунаид эса Қорақумга чекинди.

Eltuz.com

Тағин ўқинг
29 июн 2017
Бир бор экан, бир йўқ экан. Судя оч экан, прокурор тўқ экан. Судянинг алвасти каби хотини, йиқилай деб турган ...
23 май 2018
Президент Мирзиëев 22 май куни Тошкентда Россия мудофаа вазири Сергей Шойгу билан ёпиқ эшиклар ортида гаплашди. Бир соатдан ортиқ ...
23 феврал 2017
20 февраль куни Ўзбекистон томони Тожикистоннинг “Сомон Эйр” компанияси учоғини қабул қила олмаслигини билдиргани ҳақида хабарлар чиқди. 25 йиллик ...
23 сентябр 2016
21-22 сентябр кунлари Бувайда туманидаги шифохонага бирин кетин туманнинг иккита коллеж буфетидаги пишириқларда захарлангани иддао қилинган ўқувчилар келтирилган. Туман  тиббиёт ...
Блоглар
18 январ 2019
Ўзбек матбуоти Бухоро вилоятининг Олот тумани ҳокими Шерали Саломов йиғилишда фермер Ориф Дурматовни калтаклагани ва ...
16 январ 2019
Лондондаги Шарқ ва Африка тадқиқотлари институти таҳлилчиси Алишер Илҳомов фейсбук саҳифасида Президент Шавкат Мирзиёевнинг Ўзбекистон ...
15 январ 2019
Ўзбекистонда Ватан ҳимоячилари куни нишонланди… бу эса болалар боғчасида олинган сурат… Нимага болаларга армия формасини ...