Кўзқараш
22 апрел 2019

Қадимги туркларнинг браҳми ёзуви

Қадимги туркий тилнинг иккита асосий алифбоси бор — Ўрхун-Енисей (кўктурк, руник) ёзуви ҳамда уйғур алифбоси. Бизгача етиб келган матнларнинг мутлақ кўпчилиги мана шу икки алифбода ёзилган.

Аммо қадимги туркий тил учун бошқа ёзувлар ҳам ишлатилган. Парфян, сўғд, эстрангело (сурёнийчанинг несториан-диофизитлар ишлатган варианти) алифболари шулар жумласидандир.

Турк тилли матнларда энг кам қўлланган ва шу боис энг ноёб ҳисобланадиган ёзув эса браҳмидир. Браҳми қадимги ҳинд ёзувларидан бири бўлиб, ундан будда динига эътиқод қилувчилар фойдаланган.

Браҳми алифбоси ёрдамида ёзилган туркча манбаларни топиш ниҳоятда қийинлиги баробарида улар бўйича тадқиқотлар ҳам деярли йўқ. Бир-иккита мақолани айтмаса. Буни қарангки, олис Калгарида (https://en.wikipedia.org/wiki/Calgary) 1981 йили браҳми ёзуви бўйича магистрлик диссертацияси ҳимоя қилинган экан. Шу диссертациянинг 84–121-бетлари қадимги туркий тил учун ишлатилган браҳми ёзувига бағишланади. Ўзбекистон, Қозоғистон ёки Туркия қолиб, олис Канадада шу мавзуни кимдир ўргангани диққатга сазовор.

Хуллас, қизиқувчилар бўлса, ва албатта, инглиз тилидан муаммо бўлмаса, ўзбек тили тарихининг деярли номаълум бир жиҳати ёритилган сифатли илмий иш билан қуйида танишиб чиқишингиз мумкин. Тезисда Ўрта Осиёнинг бошқа қадимги тиллари, жумладан, тоҳар ва хўтан-сак тиллари ҳақида ҳам маълумотлар бор.

Эльдар Асанов,
Телеграмдаги «Асанов формати» блогери

Тағин ўқинг
2 феврал 2017
Шу кунларда Андижон шаҳрида турли мактаб ўқитувчилари ободонлаштириш ишларига жалб этилган. Йўл ёқаларида оҳак тўла челак, супурги кўтариб кўча ...
28 март 2019
АҚШ Меҳнат департаменти ўзбек пахтасини сотиб олинмаслиги керак бўлган товарлар рўйхатидан чиқарди. Бу АҚШ ўзбек пахтасини етиштиришда болалар меҳнати ...
29 октябр 2018
Президент Мирзиёев 29 октябрь кунги фармойиши билан бош вазир ўринбосари Зойир Мирзаевни ғалла экиш ва суғориш ишларини ташкил этиш ...
13 апрел 2016
Ҳукумат ўз ҳисоботларида Ўзбекистонда инфляция йўқлигини исботлашга ҳарчанд уринмасин, реал воқелик бунинг аксини кўрсатмоқда. Eltuz.com таҳлилига кўра, ўтган ҳафта ...
Блоглар
23 май 2019
Лас-Вегас – гуноҳлар шаҳри. Аҳолиси ярим миллион, даромади казино ва қимордан келадиган бу шаҳарда бир ...
16 май 2019
Ҳақиқатга қайси томонидан қарасанг ҳам бир хил кўринади, дейишади. Маҳмуд Ражаб -шоир, ёзувчи, шу миллатнинг ...
15 май 2019
Бир пайтлар, Ўзбекистон Республикаси Президенти ҳузуридаги Давлат бошқаруви академиясига ўқишга кираётганимда, ҳозирги пайтда Фейсбукда ҳам ...