Cатира
21 май 2016

Ўзбекистонда нима учун она тилига эътибор йўқ?

Ўзбек расмийлари миллий тил ривожи ва рағбатини ҳукумат фармонлари, қарорлари билан очилган университет ва унинг таркибида очилган ўзбек тили факультетлар билан изоҳлашади.

Бироқ реал ҳаётда, одамлар зеҳниятида тилни ўзлаштиришда сустлик мавжуд, одамларда ўзбек тилида ўқиш, ёзиш, гапириш эҳтиёжи рағбатлантирилаётгани сезилмайди.

Ёки айни ҳукумат қарорлари, расмийларнинг ҳаракатлари она тили ва давлат тили ҳисобланган ўзбек тили инқирозига хизмат қилаётгандай туюлади.

Ўзбек имлоси билан келиб чиққан муаммолар

1993 йили ўзбек тили лотин имлосига ўтди. Ҳукуматнинг бу қарори, шу давргача мавжуд кутубхоналардаги миллий адабиётни, яъни минглаб китобларни лотин имлосида қайта нашр этишни тақозо қилган эди.

Бироқ бундай бўлмади. Бу қарор том маънода ўша йили мактабга борган, бугун эса вояга етиб жамиятнинг турли жабҳаларда ишлаётган ёшларни мумтоз адабиётни ўз тилида ўқишдан маҳрум қилди.

Узоқ ва яқин ўзбек миллати тарихида имло алмашуви илк ҳодиса эмас. Қадимий руний имлодан араб тилига ўтган туркий имло 1926 йили Бокуда ўтган туркшунослар қурултойида лотин алифбосига ўтди.

Лекин туркий умумий имло ғояси СССРда узоққа бормади. 1940 йилнинг 8 майида Олий Кенгашнинг III сессияси қарори билан ўзбек тилини рус графикасидаги имлога ўтиш ҳақида қонун қабул қилинди.

“Эски тос, эски ҳаммом”

1991 йилнинг ноябрига келиб, СССР қулаганидан кейин, тағин шўролар таркибида бўлган туркий халқлар лотин имлосига ўтиш ғояси билан чиқа бошлашди.

1993 йилнинг 2 сентябрида Ўзбекистон ҳукумати «Ўзбек тилини лотин имлосига асосланган алифбога ўтказиш ҳақида» қарор қабул қилди.

Бироқ умум ўзбек зеҳниятида бу ўзгаришлар салбий қарши олинди.

Амалда эски мафкура билан қолган ўзбек расмийлари иш юритишни рус тили устиворлигида олиб боришдан ва ўзбек китобларини қайта чоп этмасликдан манфаатдордек кўринишмоқда.

Шунингдек, Интернетда ҳам сифатли ўзбек ресурслари, медиа контентлари яратилаётгани кўзга ташланмаяпти. Бунинг оқибати бўлароқ, айниқса ўзбекистонлик болалар ва ўсмирларнинг тили на адабий тил, на сўзлашув тили нормаларидан мутлақо йироқ тарзда ривожланмоқда.

Рассом Элсевар
Eltuz.com

Тағин ўқинг
6 январ 2017
Фарғона вилояти бош нашри “Фарғона ҳақиқати” солиқ, оқава сув ва электр энергиясидан қарздорлар рўйхати ва мавзуга оид мақолаларни эълон ...
4 март 2016
Ўтган февраль ойида ҳам Ўзбекистон телеканаллари “эски ашулалари”ни баралла куйлашдан чарчамади. Яъни телеканалларнинг бош мавзулари яна ўша “маънавиятни юксалтириш”, ...
1 апрел 2019
Ўзбекистон расмийлари АҚШ Меҳнат департаменти ўзбек пахтасини болалар мажбурий меҳнати воситасида етиштирилган маҳсулотлар “қора рўйхати”дан чиқаргани тўғрисида фахр билан ...
20 апрел 2017
18-19 апрел кунлари Тошкент шаҳар ҳокимларининг ярмидан кўпи алмашгани сабабларини таҳлил қилган Kun.uz нашри энг аввало буни аҳолидан тушаётган ...
Блоглар
3 июн 2019
28 май куни Тошкентда ўтган конференцияда президентнинг тўнғич қизи Саида Мирзиёева маҳаллий оммавий ахборот воситаларининг ...
23 май 2019
Лас-Вегас – гуноҳлар шаҳри. Аҳолиси ярим миллион, даромади казино ва қимордан келадиган бу шаҳарда бир ...
16 май 2019
Ҳақиқатга қайси томонидан қарасанг ҳам бир хил кўринади, дейишади. Маҳмуд Ражаб -шоир, ёзувчи, шу миллатнинг ...