UzPoster
7 август 2020

Азимжон Асқаровнинг бевақт ўлими учун қирғиз расмийлари жавоб бериши керак

25 июль куни қирғизистонлик ҳуқуқ ҳимоячиси Азимжон Асқаров пневмония билан касалланиши оқибатида қамоқхонада вафот этди, аммо ўлим сабаби аслида унга нисбатан инсон ҳуқуқларининг қўпол тарзда бузилиши эди, деб ёзади “Ҳьюман райтс уотч” ходими Мира Риттман “Вашингтон пост” газетасида эълон қилинган мақоласида

– Қамоқхона маъмурлари ўлим сабабини тасдиқлашди, аммо биз аниқ тушуниб олишимиз керак: Асқаров Қирғизистон ҳукуматининг қўрқоқлиги, шафқатсизлиги ва бепарволиги туфайли кучайган 10 йиллик инсон ҳуқуқлари бузилиши натижасида ўлди.

Қирғизистонда озчиликни ташкил этадиган ўзбеклар вакили Асқаров 69 ёшда эди. Қамоққа олинишидан олдин у Қирғизистоннинг ўзи туғилиб Бозорқўрғонида милиция томонидан маҳбусларга қилинган зўравонлик ва қамоқхонадаги ҳуқуқбузарликларни ҳужжатлаштирган ва бу ҳақда хабар тарқатган. У, шунингдек, журналист, истеъдодли рассом, турмуш ўртоқ, ота ва бобо эди.

Асқаров вафот этган кунига қадар ўзининг айбсиз эканини таъкидлади.

Милиция Асқаровни 2010 йил июнь ойида Бозорқўрғонда милиционернинг ўлдирилишига алоқадорликда айблаб ҳибсга олганди. Ўзбекларга қарши номутаносиб равишда қўлланилган этник зўравонликда юзлаб одамлар ўлган ва Қирғизистон жанубида минглаб одамлар кўчирилган. Уни ҳибсда қийноққа солишган. Суд жараёнида кўпчилик унинг адвокати ва шерикларига ҳам зўравонларча ҳужум қилди. Адолатли суд қарори ўқилмай, у умрбод қамоқ жазосига ҳукм қилинди. Унинг қийноққа солингани тўғрисидаги даъволарнинг ҳаққонийлигига қарамай, расмийлар ҳатто тергов қилишдан бош тортишган. 

Қамоқхонада унинг соғлиғи сезиларли даражада ёмонлашди.

2016 йилда БМТнинг Инсон ҳуқуқлари қўмитаси Асқаров асоссиз ҳибсга олингани, қийноққа солингани ва адолатли суд жараёни рад этилганини аниқлади. Аммо сўнгги тўрт йил ичида Қирғизистон расмийлари инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро мажбуриятларга амал қилмасдан, қўмитанинг қарорини ўйин қилди. Қирғиз ҳукумати на ўз қилмишларини тан олди, на тўғри иш юритди ва на Асқаровни озод қилди, эҳтимол қирғиз миллатчиларининг қарши туришидан қўрқишмоқда. Бундай қўрқоқлик эса қамоқда унинг соғлиғи ва ҳаётига хавф туғдирилишига имкон яратилганини англатади.

Ҳатто жорий йилда Қирғизистонда COVID-19 нинг биринчи ҳолатлари қайд этилганидан кейин ҳам COVID-19 ва пневмония билан боғлиқ касалликлар кўпайишига қарамай, расмийлар Асқаровни гуманитар сабабларга кўра озод этишдан бош тортдилар. Улар Асқаровни қамоқда юзага келган хавф-хатарлардан ҳимоя қилиш учун чоралар кўришдан бош тортиб, вафотидан бир кун олдин ҳам уялмасдан унинг соғлиғи яхши ҳолатда эканлигини билдиришди. Шунга қарамай, у юра олмайдиган даражада нимжон эканини айтишди. Пандемия сабабли Асқаровнинг ўлимидан бир неча ой олдин хотини унинг олдига бора олмади.

Энди Асқаров набиралари билан кўришиш учун ҳеч қачон Ўзбекистонга боролмайди, Хитойда буюк усталар қўли остида санъатни ўрганолмайди, ёхуд бошқа портрет чизолмайди. Агар уни озод қилишса, буларнинг барчасини қилишни хоҳлашини айтган эди менга у яқинда берган интервьюсида. Сўнгги ўн йил давомида Асқаров учун тинимсиз курашган унинг беваси Хадича Асқарова энди ҳеч қачон ўз эрини қуча олмайди.

Аммо Қирғизистонда инсон ҳуқуқлари ва қонун устуворлиги ҳақида қайғураётганларга биз Асқаровнинг исмини эслатишда давом этишимиз, унинг ноҳақ қамалгани ва ўлими учун жавоб беришларини талаб қилишимиз шарт.

Қирғизистоннинг дипломатик ҳамкорлари бу масалани ҳукумат билан кун тартибига киритишлари керак. Европа Иттифоқи шу йил охирида Қирғизистон билан кенгайтирилган шериклик ва ҳамкорлик тўғрисидаги битимни имзолашга тайёр, Европада хавфсизлик ва ҳамкорлик ташкилоти Қирғизистонга, жумладан, жиноий судлов тизимини ислоҳ қилишга ёрдам бермоқда. Ушбу институтлар, айниқса, инсон ҳуқуқлари ва қонун устуворлиги масалаларида жавобгарликни кучайтириш мақсадида сиёсий ва молиявий мажбуриятлардан фойдаланиш учун жуда мос келади.

Асқаровнинг ўлими ҳар бир қирғиз амалдорининг кўз-қулоғига айланиши керак, токи унинг ўлими бўйича мустақил тергов якунланмагунча, айбдорларга нисбатан тегишли чоралар кўрилмагунча ва инсон ҳуқуқлари мажбуриятларига биноан бундай ўлимлар бўлган тақдирда яқин қариндошларига товон пули тўланмагунча. 

Бу шафқатсиз ва бевақт ўлим учун қирғиз расмийлари жавоб берадиган вақт келди.

Мира Риттман, The Washington Post 

Тағин ўқинг
12 июл 2017
Андижонда ҳаво ҳарорати кўтарилган сайин одамлар фавворалар ёни ва сув бўйларига ўзини урмоқда, об ҳаво даражаси ҳақидаги расмий маълумотларга ...
5 апрел 2021
Сурхондарё вилоятининг Жарқўрғон туманида яшовчи фуқаро Яхшигул Жумаева (исми ўзгартирилган) шаръий никоҳдаги эри ўз туғишган укаси билан уни жинсий ...
29 март 2021
“Фергана” агентлигининг ёзишича, кўп масалаларда ўзбек расмийларини танқид қилган тошкентлик блогер Миразиз Базаров 28 март, якшанба куни кечқурун ўз ...
21 ноябр 2017
17-20 ноябрь куни Швециянинг Стокгольм шаҳрида VI Евроосиё адабиёти фестивали бўлиб ўтди. Постсовет давлатлар, жумладан, ўзбекистонлик ёзувчиларнинг асарлари тақдим ...
Блоглар
10 май 2021
«Элтуз» каналида ўзининг “Нью-Йоркдан назар” видеоблогини юритаётган 70 ёшли қишлоқ хўжалиги мутахассиси Исмоил Оспанов кластерлар ...
6 май 2021
1881 йилнинг 6 майида Михаил Скобелев бошчилигидаги рус колонизаторлари Хива хонлигига қарашли Ахалтака вилоятини оккупация ...
29 апрел 2021
Феминизм дея оғизларингнинг икки четида тупук ялтираб тиржаясизлар, ўзларингча иякларингни кўтариб киноя қиласизлар, гўё бизнинг ...