Асосий мавзулар
27 ноябр 2018

27 ноябрь – Туркистон мухторияти тузилган кун

Россиянинг мустамлакачилик сиёсати таъсири остидаги Ўзбекистоннинг бугунги ҳукумати Туркистон мухторияти тузилган санани атай унутишга интилиб келади ва бу сана мамлакатда нишонланмайди.

1917 йилнинг 27 ноябрида Умумтуркистон мусулмонларининг IV қурултойида Туркистон мухторияти ташкил топди. 200 делегат иштирокида ўтган қурултойда янги ҳукуматнинг 12 вакилдан иборат қонунчилик ва ижро ҳокимияти тузилди.

Жумладан, Муҳаммаджон Тинишбоев мухторият раиси, Султон Шоаҳмедов раис ўринбосари, Мустафо Чўқай ташқи ишлар вазири этиб сайланди.

Мустафо Чўқай
Туркистон мухторияти президенти

Туркистон мухторияти секуляр, яъни дунëвий давлат принциплари асосида тузилган эди.

Мухториятнинг уч ойлик фаолияти давомида қадимчиларнинг жадидларга қарши оëқлангани большевикларга қўл келди. Жумладан, эски тузум тарафдори бўлган Шўрои уламо вакиллари мухторият таркибига киришдан бош тортишди.

1917 йилнинг декабрида Тинишбоев истеъфога чиқди ва раисликка Мустафо Чўқай сайланди.

Мустафо Чўқай Туркистоннинг “яксон қилувчи советлар таъсири” остида қолишини истамади. 1918 йилнинг январига келиб cоветлар ҳокимиятини тан олишдан бош тортди.

Шундан кейин Туркистон мухториятини йўқ қилиш учун Москвадан Константин Осипов бошчилигида 11 эшелондан иборат ҳарбийлар ва замбараклар жўнатилди.

Жазо отрядига дашноқлар армияси қўшилди. Рус агрессияси натижасида мухторият тор-мор қилинди. Мустақиллик учун курашган ўн минглаб одамлар ҳалок бўлади.

Урушда, айниқса, дашноқларнинг алоҳида ваҳшийликлар содир этгани тилга олинади.

Шундан сўнг Мустафо Чўқай Оқтўба орқали Урал чўлларига қочади. Алаш ўрда ташкилотига қўшилиб, сиёсий курашни давом эттиради.

Туркистон мухторияти февраль инқилобидан сўнг демократик тараққиёт йўлида бугунги Туркистон, жумладан, Ўзбекистон, Қирғизистон, Қозоғистон, Тожикистон ҳудудларини бирлаштирган илк демократик ҳокимият тузилмаси бўлгани айтилади.

Айрим манбаларда Туркистон мухторияти Қўқон мухторияти деб ҳам юритилади.

Видео: https://youtu.be/4_3Ox1TxjBE

Eltuz.com

Тағин ўқинг
3 май 2019
Ўзбекистонда Москва расмий нуқтаи назарини тарғиб қилувчи Вести.уз сайти  30 апрель куни 18 нафар маданият арбоби имзоси остидаги рус ...
18 октябр 2016
Собиқ шўролар даврида аграр сохани механизациялаш масаласига озми-кўпми эътибор берилгани, мамлакатда катта миқдорда пахта териш комбайнлари ишлаб чиқарилгани, пахта ...
18 август 2018
Муҳаммад Бекжонни 2000 йилнинг июнида ойналари қорайтирилган, “нам асфальт” рангли енгил “Форд” автомобилида ИИВ ертўласига олиб кетишади. У Каримовдан ...
15 май 2018
Тошкентлик туркшунос олим Андрей Кубатинга ўтган йилнинг декабрида Ҳарбий суд томонидан берилган 11 йиллик муддат, яқинда беш йилга туширилди. ...
Блоглар
6 ноябр 2019
Яқинда “Шарқ зиёкори” китоб дўконидан улуғ рус ёзувчиси Лев Толстойнинг “Жахон бестселлерлари” ( аслида “жаҳон” ...
3 ноябр 2019
1906 йилнинг 3 ноябрида Германиянинг Берлин шаҳрида ўтган Халқаро радиотелеграфия анжуманида SOS сигнали ҳалокатни билдирувчи ...
16 октябр 2019
Қўшиқчи Жаҳонгир Отажоновнинг икки кун олдин олиб қўйилган ижодий фаолият учун лицензиясини «Ўзбекконцерт» 16 октябрь ...